Marlee Matlin artık yapımcı: SIREN ile sağır hikâyelerini HBO’ya taşıdı

Marlee Matlin

Photo: Adam Chitayat / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

Doğum	24 Ağustos 1965 Morton Grove, Illinois, United States
Meslek	Oyuncu
Tanınan işler	CODA, Oyuncular, Başka Tanrının Çocukları
Ödüller	Oscar · Altın Küre · SAG (paylaşımlı) · Star on the Hollywood Walk of Fame · Morton E. Ruderman Award in Inclusion

Marlee Matlin’in yapımcıları arasında yer aldığı SIREN: The Voices of Shelley Beattie, American Gladiators yarışmasında Siren adıyla boy gösteren sağır vücut geliştirmeci Shelley Beattie’nin hikâyesini HBO ekranına taşıdı. Matlin bu hikâyeye bir internet aramasıyla ulaşmış ve içinde kendi hayatının kalıbını görmüştü: şöhret, ayrımcılık, bağımlılık ve sağır bir kadından durmadan kendini açıklamasını isteyen işiten bir dünya. Bu yapımcılık bir yan uğraş değil, uzun bir bekleyişin cevabı. Çünkü en iyi kadın oyuncu Oscar’ını kazanan en genç kadın olan Matlin, o heykelciği aldıktan sonra Hollywood’un ona adam gibi bir sinema rolü yazmasını otuz yıl boyunca boşuna bekledi.

O gece zarfı açan isim William Hurt’tü; okuduğu ad, filmdeki kendi rol arkadaşınındı ve arşiv görüntüleri bundan pek hoşlanmadığını bugün bile gösteriyor. Matlin Başka Tanrının Çocukları ile yalnızca kategorinin en genç kazananı olmadı, Akademi Ödülü alan ilk sağır oyuncu da oldu. Teşekkürünü işaret diliyle etti. Oscar onu dünyanın en tanınan sağır kadını yaptı; neredeyse aynı hamleyle de sektörün değişmek yerine parmakla gösterebileceği bir istisnaya dönüştürdü.

Hikâye Chicago’nun kuzeyindeki banliyölerde başlıyor. Matlin 24 Ağustos 1965’te Illinois’deki Morton Grove’da doğdu ve 18 aylıkken geçirdiği bir hastalık ve yüksek ateşin ardından işitmesinin büyük kısmını kaybetti; ailesinin bugün de tek sağır üyesi. Reform Yahudisi bir ailede büyüdü, bat mitzvası için Tora bölümünü fonetik olarak öğrendi ve yedi yaşında International Center on Deafness and the Arts’ın sahnelediği çocuk oyunu Oz Büyücüsü‘nde Dorothy’yi canlandırdı. Henry Winkler onu topluluğun gösterilerinden birinde izledi. Yıllar sonra Matlin’in düğünü onun evinde yapılacaktı.

Her şeyi değiştiren seçme, Mark Medoff’un oyununun sinema uyarlaması içindi; oyundaki Sarah Norman karakteri, Tony ödüllü sağır oyuncu Phyllis Frelich’ten esinlenmişti. Matlin çekimler sırasında 19 yaşındaydı ve yerleşik bir yıldızın karşısındaki bu yeni yüzün canlandırdığı Sarah —kendisini seven işiten adamın rahatı için konuşmayı reddeden sağır bir kadın— filmi sırtladı. Bir eleştirmen onu sessiz sinema döneminin büyük oyuncularıyla kıyasladı. ABD’de Ekim 1986’da gösterime giren Başka Tanrının Çocukları, ona bir Altın Küre ve Mart 1987’deki törende Oscar’ı getirdi.

Ardından gelenler, kucaklanmanın ne kadar dar olduğunu gösterdi. Bir yıl sonra en iyi erkek oyuncu ödülünü takdim ederken Matlin adayların isimlerini işaret diliyle değil, sesli olarak okudu ve sağır basını ona karşı döndü; Silent News tartışmayı birinci sayfasına taşıdı. Hem konuşarak hem işaret diliyle büyümüştü ve gelen tepkinin onu şoke ettiğini anlattı. Bu olay, hiçbir zaman tam kurtulamadığı bir çıkmazı mühürledi: çoğu oyuncu seçim yönetmeni için fazla sağır, kendi topluluğunun bir kısmı için yeterince sağır değil.

Sinemanın esirgediği işi televizyon verdi. Reasonable Doubts dizisinde sağır bir savcıyı canlandırarak başrol oynadı ve iki Altın Küre adaylığı aldı; Seinfeld, Picket Fences, The Practice ve Law & Order: Special Victims Unit dizilerindeki konuk rolleriyle Emmy adaylıkları topladı. The West Wing‘de Beyaz Saray ekibiyle atışan kamuoyu araştırmacısı Joey Lucas, ardından The L Word‘de heykeltıraş Jodi Lerner ve Switched at Birth‘te sağır bir anne olan Melody Bledsoe oldu. 2015’te Deaf West’in yeniden sahnelediği Spring Awakening ile Broadway’e adım attı.

Bu yolun kanonlaşmış versiyonu bir zafer hikâyesi. Daha doğru olanı ise şu: Matlin ilk filminden sonra sinemada nadiren başrol aldı ve kendi filmi, bugün açıkça dile getirdiği biçimlerde eskidi; çünkü sağırların hikâyesini işitenlerin bakışından anlatıyordu. Başka Tanrının Çocukları‘nın 40. yılı vesilesiyle Gold Derby’ye şunları söyledi: “Bence burada, insanların —yalnızca sağırların ve engellilerin değil, düpedüz insanların— rahatsız olduğu pek çok konu var.”

Özel hayatın hikâyesi daha da karanlıktı. 2009’da yayımlanan anı kitabı I’ll Scream Later‘da onu Betty Ford Center’a götüren uyuşturucu bağımlılığını yazdı ve rol arkadaşı, iki yıl boyunca da partneri olan Hurt’ün kendisine fiziksel şiddet uyguladığını ve tecavüz ettiğini iddia etti. Hayatını anlatan 2025 tarihli belgesel, o Oscar gecesine bu iddiaları saklamadan geri dönüyor. Heykelciği ona uzatan adamın, suçladığı adam olması o gecenin anlamını kökten değiştiriyor.

Dengeyi onun lehine çevirmeye başlayan film CODA oldu. Ailede yalnızca ergen kızın duyabildiği balıkçı bir ailenin annesi Jackie Rossi rolünü üstlenen Matlin, sağır karakterlerin sağır oyunculara verilmesi için bastırdı. Film en iyi film Oscar’ını, Troy Kotsur en iyi yardımcı erkek oyuncu Oscar’ını kazandı; oyuncu kadrosu da Screen Actors Guild’in topluluk ödülünü paylaştı. Matlin’in kendi zaferinin üzerinden 35 yıl geçmişti. 2023’te kameranın arkasına geçti ve Fox kanalındaki Accused dizisinin sağır bir taşıyıcı anneyi anlatan, başrollerinde sağır oyuncuların yer aldığı Ava’s Story bölümünü yönetti.

Kendi hayatı 2025’te bir belgeselin konusu oldu. Sağır oyuncu Shoshannah Stern’ün yönettiği ve iki kadının Amerikan İşaret Dili’yle yaptığı bir sohbet üzerine kurulan Marlee Matlin: Not Alone Anymore, ocakta Sundance’te gösterildi, haziranda Kino Lorber aracılığıyla sinemalara çıktı ve ekimde PBS’in American Masters kuşağında yayımlandı. Ardından yapımcılık geldi: Irene Taylor’ın yönettiği ve 2008’de hayatını kaybeden Beattie’yi anlatan SIREN: The Voices of Shelley Beattie, 22 Eylül 2026’da HBO’da ilk kez yayımlandı.

Aktivizm oyunculukla yan yana yürüyor. Matlin onlarca yıldır sağırlar için altyazı kampanyası yürütüyor; ABD Senatosu’nda ifade verdi, Gallaudet Üniversitesi mütevelli heyetine katıldı ve ACLU’nun engelli hakları elçisi oldu. 2026 Oscar töreninde Akademi’nin başkanı, kampanyalarının sinema salonlarına girmesine katkıda bulunduğu altyazı teknolojisi için onu sahneden andı. Matlin 1993’ten bu yana, Reasonable Doubts çekimlerinde tanıştığı Burbank polisi Kevin Grandalski ile evli; çiftin dört çocuğu var. Haziran 2026’da en küçük kızı Isabelle’in mezun olduğu Oregon Üniversitesi’nde mezuniyet konuşmasını yaptı.

Aynı ay Matlin, film, televizyon ve yapımcılık alanlarında menajerlik için Gilbertson Entertainment ile anlaştı; bu anlaşma bir yol haritası gibi okunuyor. Bir zamanlar başkalarının ona rol yazmasını beklemek zorunda kalan kadın, artık hangi sağır hikâyelerinin ekrana geleceğini ve onları kimin anlatacağını kendisi seçiyor. İlk filminden kırk yıl sonra bu, Oscar’ın ona hiç teklif etmediği rol.