Dan Harmon, hikâyeyi sekiz adımlık bir çembere indirip kendi çemberini kıran yazar

Dan Harmon

Photo: Gage Skidmore from Peoria, AZ, United States of America / CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons

Doğum	3 Ocak 1973 Milwaukee, Wisconsin, United States
Meslek	Senarist, showrunner ve televizyon yapımcısı
Tanınan işler	Matrak Adamlar, Kupa Şovalyesi, Back in Time
Ödüller	2 Emmy · Oscar

Dan Harmon’ın hikâyeler için bir diyagramı var ve onu görmeden edemediğini söylüyor. Bir çember üzerinde sekiz durak: Bir karakter rahat ettiği yerdedir, bir şey ister, yabancı bir dünyaya adım atar, uyum sağlar, istediğini elde eder, bunun bedelini ağır öder, eve döner ve değişmiş hâlde geri gelir. İşin tuhafı, bu çemberin yaratıcısının hayatının kusursuz bir döngüye ne kadar az benzediği. Harmon, yarattığı sitcom’dan kovuldu; adını nihilist bir bilim insanını konu alan bir çizgi diziyle yeniden duyurdu ve hâlâ en sadık izleyicilerine, kendi karakterlerinin ekranda sözünü verdiği filmi borçlu.

Milwaukee yılları pek çok şeyi açıklıyor. Harmon şehirde doğup büyüdü, Brown Deer banliyösünde liseyi bitirdi ve Marquette University’de bir süre okudu. Asıl bulduğu şey sahneydi: Milwaukee’de ComedySportz’da, ileride uzun soluklu ilk yaratıcı ortağı olacak karikatürist Rob Schrab’la birlikte doğaçlama komedi yaptı; ayrıca Schrab’ın kült çizgi romanı Scud: The Disposable Assassin’ın bazı sayılarını birlikte yazdı.

İkili Los Angeles’a taşındı ve neredeyse kimsenin görmediği bir iş ortaya çıkardı. Ben Stiller’ın yönettiği, Jack Black’in süper zekâlı bir astronotu, Owen Wilson’ın ise konuşan bir motosikleti canlandırdığı 1999 tarihli Fox pilot bölümü Heat Vision and Jack diziye dönüşmedi; bunun yerine korsan kopyaları elden ele dolaşan bir efsaneye dönüştü. Harmon ve Schrab, bu ret karşısında kendi üretim kanallarını kurdu: Canlı izleyicilerin hangi pilotların yeni bir bölümle devam edeceğine karar verdiği, ayda bir düzenlenen kısa film festivali Channel 101. Harmon, bölüm kurgulayamayacaklarında ısrar eden amatör yönetmenlere burada rehberlik ederken Joseph Campbell’ın kahramanın yolculuğu fikrini sekiz aşamalı hikâye çemberine dönüştürdü.

Çemberin karşılığını alması uzun sürmedi. Harmon ve Schrab, Gil Kenan’ın yönettiği ve en iyi animasyon filmi dalında Oscar’a aday gösterilen 2006 yapımı perili ev animasyonu Canavar Ev’in senaryo kredisini Pamela Pettler’la paylaştı. Bir yıl sonra Comedy Central için The Sarah Silverman Program’ı birlikte yarattı; 2009’da ise Akademi Ödülleri’nde Hugh Jackman’ın açılış gösterisinin müziği ve sözleriyle Emmy kazandı.

Asıl dönüm noktası okula kısa süreliğine geri dönmesiyle geldi. Harmon’ın California’daki Glendale Community College’da geçirdiği dönem, NBC’nin 2009’da yayına soktuğu Community’nin tohumunu ekti: Her an başka bir şeye dönüşen bir kampüs sitcom’u. Bir hafta paintball aksiyon filmine, sonraki hafta stop-motion bir Noel özel bölümüne dönüşüyor; “Remedial Chaos Theory” bölümünde dallanan zaman çizgileriyle deney yapıyordu. Bölüm, Harmon ve Chris McKenna’ya Hugo adaylığı getirdi. Hayatı türlerin içinden anlatan, sinema tutkunu öğrenci Abed’i yazmak, Harmon’ı kendinde tanıdığı özellikleri araştırmaya yöneltti. Bir doktor otizm spektrumunda olabileceğini kabul etti; Harmon da kamuoyuna, dizinin başrolündeki karakterden çok Abed’le ortak yanları olduğunu söyledi.

Dizinin izlenme oranları, ona duyulan bağlılığı hiçbir zaman yakalayamadı. Sony’yle yaşadığı açık gerilimin ardından Harmon, 2012’de dizinin sorumluluğundan alındı. Dördüncü sezon onsuz çekildi; 2013’te McKenna’yla ortak dizi sorumlusu olarak geri döndü. NBC diziyi 2014’te iptal etti, Yahoo Screen 2015’te altıncı sezonu kurtardı ve hayranlar o günden beri Abed’in “altı sezon ve bir film” kehanetini tekrarlıyor.

Kovulması kariyerinin geri kalanını da değiştirdi. Harmon’ın Jeff B. Davis’le Hollywood’daki bir çizgi roman dükkânında başlattığı canlı komedi gösterisi ve podcast’i Harmontown haftalık yayına dönüştü. Harmon burada itiraflarda bulunuyor, öfkesini dile getiriyor ve oyun yöneticisi Spencer Crittenden’la birlikte, bilet almış izleyicilerin önünde Dungeons and Dragons oynuyordu. Program 2019’a kadar sürdü ve animasyonlu rol yapma dizisi HarmonQuest’e de ilham verdi. Aynı dönemde, Justin Roiland’ın Channel 101 için çektiği kaba saba Back to the Future parodisi aklında kalan Harmon, Roiland’la birlikte bir çizgi dizi geliştirdi. Rick and Morty, Aralık 2013’te Adult Swim’de başladı; 2018 ve 2020’de üstün animasyon programı dalında Emmy kazandı ve 2018’de 70 bölümlük sipariş aldı. Harmon dizide, yaslı bir kuş savaşçı olan Birdperson’ı da seslendiriyor.

Bu hikâyenin pohpohlayıcı versiyonu, yani yanlış anlaşılmış dehanın sonunda haklı çıkması anlatısı, Harmon’ın kendi ağzından kayda geçirdiklerini atlıyor. Ocak 2018’de, Community yazarı Megan Ganz’ın kendisine yönelik yakınlaşmalarını geri çevirmesinin ardından ona kötü davrandığını kabul etti; bir Harmontown bölümünün önemli bir kısmını yaptıklarını ayrıntılarıyla anlatmaya ayırdı. Başta onu affetmeye hazır olmadığını söyleyen Ganz, daha sonra bu özrü nasıl dilenmesi gerektiğine dair bir ustalık dersi olarak nitelendirdi. Aylar sonra, 2009’da çektiği bir parodi videosu yeniden gündeme geldi ve Harmon bir kez daha özür diledi. Ardından, Ocak 2023’te Adult Swim, daha sonra düşürülen aile içi şiddet suçlamalarının ardından Roiland’la yollarını ayırdı; böylece ağın en büyük dizisinin geriye kalan tek yaratıcısı Harmon oldu. Karakterlerin istediklerine ulaşmak için bedel ödemesi gerektiğini savunan bu yapısalcı, kendi hayatındaki bedeller konusunda alışılmadık ölçüde açık davrandı. Bu samimiyetin davranışlarını telafi edip etmediği ise izleyicilerinin hâlâ uzlaşamadığı bir yargı.

Sonraki yıllarda, bu yaratıcı düzenin tek bir kişiden daha uzun ömürlü olabileceğini gösterdi. İnsanlar, tanrılar ve canavarlardan oluşan işlevsiz bir ailenin, mitolojik Antik Yunan’ın ilk şehirlerinden birini yönetme çabasını anlatan Fox komedisi Krapopolis 2023’te başladı ve beşinci sezonuna kadar yenilendi. Karikatürist Nathan W. Pyle’la birlikte yarattığı Strange Planet de aynı yıl Apple TV+’ta izleyiciyle buluştu. 2026’da Rick and Morty’nin dokuzuncu sezonu mayıstan temmuza kadar yayımlandı; Adult Swim, James Siciliano’yla birlikte yarattığı ve dizinin gösterişli başkomutanını yeniden Keith David’in canlandırdığı yan dizi President Curtis’i yayına soktu, dizinin ikinci sezonunun yapımına da başlandı. Harmon mayısta, uzun süredir dizinin süpervizör yönetmenliğini yapan Jacob Hair’in de projede yer alacağı Rick and Morty uzun metrajlı filminin Warner Bros.’ta geliştirilmekte olduğunu doğruladı; filmi, arkasında daha yüksek bir bütçe bulunan dizinin 90 dakikalık bir versiyonu olarak tanımladı.

3 Ocak 1973’te doğan Harmon’ın özel hayatı da işleri kadar göz önünde yaşandı. Komedyen Erin McGathy’yle 2014’te evlendi; çift ertesi yıl boşanacaklarını duyurdu. 2016’da ilişkiye başladığı yazar Cody Heller, daha sonra birlikte yaşadıkları tuhaf olaylardan birini Quibi komedisi Dummy’ye dönüştürdü. Anna Kendrick dizide Heller’ı, Donal Logue ise Harmon’ın bir versiyonunu canlandırdı.

Önündeki takvim yoğun. Harmon ve dizinin sorumlusu Scott Marder, Rick and Morty’nin onuncu sezonunun 2027 yazında yayımlanmasının planlandığını söylüyor. Harmon’ın Andrew Guest’le birlikte yazdığı ve Donald Glover ile Alison Brie’nin senaryosunun tamamlandığını belirttiği Peacock için Community filmi ise çekim takvimleri uyuşacak oyuncu kadrosunu hâlâ bekliyor. Harmon’ın kendi çemberinin kurallarına göre karakter, ancak bedelini ödedikten sonra eve dönebiliyor. Greendale hâlâ kapıyı açık tutuyor.