Natasha Lyonne: Ölümden dönen oyuncu, kazandığı kontrolü yeniden riske atıyor

Natasha Lyonne

Photo: Gage Skidmore / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

Doğum	4 Nisan 1979 New York City, New York, United States
Meslek	Oyuncu, senarist ve yönetmen
Tanınan işler	Bıçaklar Çekildi: Gizemli Bir Serüven, Uncut Gems, Amerikan Pastası
Ödüller	SAG (paylaşımlı) · TCA Award for Individual Achievement in Comedy · Chicago Film Critics Association Award for Best Supporting Actress

Natasha Lyonne, yüzünü taşıyan dizileri yazıyor, yönetiyor ve başrolünde oynuyor; üstüne bir de onları üreten şirketin başında. Aynı kadın bir zamanlar Manhattan’daki bir hastaneye sahte bir isimle yatırılmıştı. Çok az oyuncuya ikinci bir kariyer bu kadar açık biçimde verildi ve neredeyse hiçbiri bu şansı bu kadar huzursuz kullanmadı. Sektör onu bir kalıba oturttuğunu sandığı her seferinde Lyonne, bu konumu tehlikeye atan bir şey seçiyor: Ya bir yapay zekâ stüdyosu ya da başını çektiği en popüler diziden ayrılmak.

Bu huzursuzluğun arkasındaki çocukluk hiç de sıradan değildi. Natasha Bianca Lyonne Braunstein, 4 Nisan 1979’da New York’ta Ortodoks Yahudi bir ailenin kızı olarak dünyaya geldi. Annesi Paris’te, Holokost’tan kurtulmuş Macar Yahudisi bir ailenin çocuğu olarak doğmuştu; babası Aaron Braunstein boks maçları düzenliyor, sonraları bir radyo programı sunuyordu. İlk yıllarını Long Island’daki Great Neck’te, ardından yaklaşık bir buçuk yılını İsrail’de geçirdi; orada April Fool adlı çocuk filmindeki rolü ona ilk kez bir film setini tanıttı.

Yedi yaşındayken Pee-wee’s Playhouse‘ta Opal’ı oynuyordu; yıllar sonra Heeb dergisine “On yaşımda bıkkın bir profesyoneldim” diyecekti. Burslu okuduğu Manhattan’daki özel Yahudi okulu Ramaz, sınıf arkadaşlarına esrar sattığı için onu okuldan attı. New York Üniversitesi’nin Tisch Sanat Okulu’nda kısa bir süre sinema ve felsefe okudu, ama harcı ödeyemediği için bıraktı.

1990’ların sonu, onu seyircinin bir kısmı için hâlâ tanımlayan rolü getirdi. Tamara Jenkins’in Slums of Beverly Hills filminde, beş parasız babası tarafından bir ucuz daireden ötekine sürüklenen genç kız Vivian Abromowitz’i oynadı; film, aşağılanma karşısında kuru, savunmasız ve çok komik bir ton yakaladı, Lyonne de o tonu o günden beri inceltiyor. Woody Allen onu daha önce Herkes Seni Seviyorum Der‘de oynatmıştı. Jamie Babbit’in But I’m a Cheerleader filmi onu kuir sinemanın bir referans noktası yaptı, Amerikan Pastası ise her şeyi zaten bilen sınıf arkadaşı Jessica rolüyle geniş kitlelere tanıttı.

Sonra kariyeri neredeyse onunla birlikte bitiyordu. 2000’lerin başı gözaltılar ve bir tahliye getirdi; 2005’te Manhattan’daki Beth Israel Tıp Merkezi’ne takma bir isimle hepatit C, kalp enfeksiyonu ve sönmüş bir akciğerle yatırıldı, o sırada eroin bağımlılığı için metadon tedavisi görüyordu. 2006’da tedaviye girdi ve aynı yılın aralık ayında uzun bir ayıklık dönemi başladı. Kalbindeki hasar 2012’de açık kalp ameliyatı gerektirdi. Yeniden doğuş sahnede başladı: 2008’de Mike Leigh‘in Two Thousand Years oyunu, ardından Ephron kardeşlerin off-Broadway yapımı Love, Loss, and What I Wore.

Orange Is the New Black ona, zekâsı bağımlılığından hep bir adım önde giden mahkûm Nicky Nichols’ı verdi; 81 bölüm ve 2014’te bir Emmy adaylığı. Son sezonda bir bölümü de kendisi yönetti. Asıl dönüm noktası, 2019’da Netflix için Leslye Headland ve Amy Poehler’la birlikte yarattığı Russian Doll oldu. Kendi doğum günü partisinde tekrar tekrar ölüp uyanan yazılım mühendisi Nadia Vulvokov, Lyonne’a ölümlülüğü komedi olarak yazma imkânı verdi; dizi ona aynı yıl yapımcı, senarist ve başrol oyuncusu olarak Emmy adaylıkları kazandırdı. O yıl Maya Rudolph‘la Animal Pictures şirketini kurdu; Rudolph 2023’te şirketten ayrıldı.

Ardından Rian Johnson, Peacock için Poker Face‘i onun etrafında kurdu. Her yalanı sezen kumarhane çalışanı Charlie Cale, moteller ve yol kenarı lokantaları arasında dolaşıp her hafta bir cinayet çözüyor; Lyonne bölümler yazıp yönetti de. Rol ona 2023’te Televizyon Eleştirmenleri Derneği’nin komedide bireysel başarı ödülünü, ayrıca Emmy ve Altın Küre adaylıklarını getirdi. Sinemada Azazel Jacobs’ın His Three Daughters filmiyle Chicago Film Eleştirmenleri Derneği’nin en iyi yardımcı kadın oyuncu ödülünü aldı, Marvel da onu Fantastik Dörtlü: İlk Adımlar‘da Rachel Rozman rolüne seçti.

Rahatsız edici kısım, bu gücü nasıl kullanmayı seçtiği. Bryn Mooser’la birlikte kurduğu yapay zekâ stüdyosu Asteria, Brit Marling’le birlikte yazdığı ilk uzun metraj yönetmenlik denemesi Uncanny Valley‘yi üretecekti; proje yalnızca lisanslı içerikle eğitilmiş “temiz ve etik” bir teknolojinin vitrini olarak tanıtıldı. Duyuru, 2023 grevlerinin yarası henüz kapanmamış bir sektöre düştü ve tepki anında geldi: Eleştirmenler “etik” etiketini reddetti, bu araçların yerini alabileceği dekor tasarımcılarına ve animatörlere ne olacağını sordu. Lyonne bunun bir “üretken yapay zekâ filmi” olmadığını, teknolojinin dekor genişletme gibi işlerde kullanılacağını söyledi. Cazibesi tartışmasız biçimde insani bir sese, hiçbir yazılımın icat etmesine gerek olmayan o çakıl ve sigara kokulu boğukluğa dayanan bir oyuncu için tuhaf bir konum bu: Meslektaşlarının en çok korktuğu teknolojinin en görünür yüzü bugün o.

Son yıl onu herkesin gözü önünde sınadı. Peacock, Poker Face‘i Kasım 2025’te iki sezonun ardından iptal etti; Lyonne ve Johnson, onun Charlie rolünü bırakıp yürütücü yapımcı olarak kalmasında anlaştı, Johnson da diziyi Peter Dinklage başrolde olacak şekilde başka kanallara önerdi. Ocak 2026’da Altın Küre onu bu rolle yeniden aday gösterdi. İki haftadan kısa bir süre sonra X’te yıllar süren ayıklığın ardından nüks yaşadığını açıkladı ve iyileşmeyi ömür boyu süren bir süreç olarak tanımladı; mart ayında “çok daha iyi” olduğunu söyledi. Nisanda HBO’nun Euphoria dizisinin üçüncü sezonuna katıldı, temmuzda ise Italian Global Series festivali ona Maximo mükemmellik ödülünü verdi.

Sıradaki adımları iki yönü gösteriyor. Taika Waititi’nin Kazuo Ishiguro romanından uyarladığı, Jenna Ortega ve Amy Adams‘ın oynadığı Klara and the Sun, 23 Ekim’de ABD sinemalarında; Lyonne da oyuncu kadrosunda. Suudi yönetmen Lina Malaika’nın çektiği hayatta kalma gerilimi Red Sea‘nin yapımcılığını üstleniyor. Bir de yönetmeyi planladığı, yapımcılar arasında Craig Mazin’in bulunduğu, 1980’lerde geçen boks draması Bambo‘yu yazdı: Don King’in başarısının peşinden koşarken küçük kızını da arkasından sürükleyen Brooklynli bir boks organizatörünün hikâyesi. Kim olduğuna on yıllarca başkalarının karar verdiği bir kadının şimdi anlatmayı seçtiği hikâye, babasının mesleğinde başlıyor.