Sam Altman, hayatının en çalkantılı haftasını anlatan filmin fragmanı için hükmünü çoktan verdi: “Berbat bir filme benziyor.” OpenAI‘ın CEO’su aynı konuşmada Andrew Garfield‘a tek bir konuda hak verdi: “Gerçekten benim gibi yürüyordu.” Luca Guadagnino’nun yönettiği Yapay (Artificial), yönetim kurulunun Altman’ı kovup birkaç gün sonra geri aldığı krizi anlatıyor ve Neon dağıtımıyla sinemalara geliyor. Filmin ilk sahibi Amazon MGM Studios ise projeden elini çekti.

Filmin vizyona giden yolu, perdedeki hikâye kadar dikkat çekici. Amazon, OpenAI ile 50 milyar dolarlık bir anlaşma imzalamasından birkaç gün sonra filmi bıraktı ve gerekçe olarak yapımın başka bir stüdyoda daha iyi iş çıkaracağını söyledi. Altman bu kararda herhangi bir payı olduğunu reddetti. A24, Focus Features, Netflix ve Warner Bros. filmi izleyip geri çevirdi; dünya genelindeki hakları Neon aldı.

Yapay ne anlatıyor, kim kimi oynuyor

Yapay, OpenAI’ı kuran ve ardından şirket için birbirine giren insanları anlatan bir komedi-dram. Neon’un resmi özeti, Ilya Sutskever ile Geoffrey Hinton’ın bir araştırma atılımıyla açılıyor, Sutskever’in Altman’la tesadüfi tanışmasını izliyor ve Elon Musk‘ın parası, mühendis Mira Murati’nin desteğiyle şirketin kuruluşuna varıyor. Senaryo, Saturday Night Live‘ın eski yazarlarından Simon Rich’e ait. Guadagnino hem yönetmen hem yapımcı koltuğunda.

Başroldeki iki isim aynı Oscar yarışından geliyor. Anora ile Oscar adayı olan Yura Borisov, Altman’ın görevden alınması yönünde oy kullanan baş bilim insanı Sutskever’i canlandırıyor. Bob Dylan: Tam Bir Bilinmez‘deki Joan Baez rolüyle aday gösterilen Monica Barbaro ise kısa bir süre geçici CEO’luk yapan teknoloji direktörü Murati’yi oynuyor. Cooper Hoffman kurucu ortak Greg Brockman’ı, Ike Barinholtz da Musk’ı canlandırıyor. Mark Rylance, sonradan Google‘dan ayrılıp kurulmasına katkı verdiği alan hakkında uyarılar yapan Hinton rolünde. Kadroyu Jason Schwartzman, yönetim kurulu üyesi Tasha McCauley rolünde Zosia Mamet, Chris O’Dowd, Billie Lourd ve Cooper Koch tamamlıyor.

Bir de Garfield var. David Fincher‘ın Sosyal Ağ filminde, şirketin dışına itilen kurucu ortak Eduardo Saverin’i oynamıştı. On altı yıl sonra bu kez kavganın tam ortasındaki kurucuya hayat veriyor.

Bu oyuncu tercihi, daha tek bir eleştiri yayımlanmadan filmin ortaya koyduğu ilk argüman. Garfield’ın en bilinen rolleri, seyircinin arkasında durduğu adamlar: Savaş Vadisi‘ndeki vicdani retçi, tick, tick… BOOM!‘da bir son teslim tarihiyle yarışan şarkı yazarı, yumuşak huylu bir Örümcek Adam. Bu yüzü, kamuoyundaki imajı okunması zor olmasıyla bilinen bir teknoloji yöneticisine vermek sempatiyle ilgili bilinçli bir tercih. Aynı tercih, o sempatiye ne kadar güvenilebileceği sorusunu da masaya koyuyor.

Bir düğün sohbetinden senaryoya

Rich projeye teknoloji dünyasının içinden biri olarak gelmedi. Filmin yapım hikâyesine göre fikir, bir düğünde OpenAI araştırmacısı Dan Selsam ile yapılan sohbetten doğdu. Rich, 2024’ün başında projeyi Amazon MGM’e sundu ve ilk taslağı birkaç ay içinde bitirdi. Ardından stüdyo Guadagnino’yu getirdi, oyuncu kadrosu da bir sonraki yaz boyunca toplandı.

Çekimler San Francisco’daki Mission Dolores Park’ta başladı, ardından Torino’ya taşındı. Sokak çekimi kendi küçük hikâyesini de doğurdu. Altman, Garfield’la hiç tanışmadığını ama bir gün evinin önündeki sete denk geldiğini, tıpkı kendisi gibi giyinmiş ve aynı sırt çantasını taşıyan bir adam gördüğünü, ikisinin birbirine el salladığını anlattı. Garfield ise sonradan el sallama kısmına itiraz etti.

Ekip, Guadagnino’nun son dönemdeki düzenini sürdürüyor. Rekabet ve Queer‘in kostümlerini hazırlayan modacı Jonathan Anderson kostümlerin başında; aktarılanlara göre Anderson ile Guadagnino filmde iki kameraman olarak görünüyor. Müzikleri ve orijinal şarkıları Blur ve Gorillaz’dan tanınan Damon Albarn yazdı. Görüntü yönetmenliğini Malik Hassan Sayeed üstlendi, kurguyu ise Guadagnino’nun yıllardır birlikte çalıştığı Marco Costa yaptı.

Yönetmen ivmeyle ama karışık bir sicille geliyor. Rekabet geniş kitlelere ulaşan bir hit oldu; Queer ve yine Amazon MGM için çekilen Avın Ardından ise daha bölünmüş tepkiler aldı. Yapay, Guadagnino’nun bu kadar ünlü, yaşayan insanları anlatan ilk filmi ve söz konusu isimler hâlâ o şirketlerin başındayken vizyona giriyor.

Eleştirmenler Garfield’da birleşiyor, senaryoda ayrılıyor

Filmin dünya prömiyeri New York Film Festivali’nde, Alice Tully Hall’da yapıldı; ardından Londra Film Festivali’nde gala gösterimiyle seyirciyle buluştu. MCM’de filmi henüz kimse izlemedi, bu yüzden buradaki değerlendirmeler filmi görmüş eleştirmenlere ait.

Başrol performansı konusunda yorumlar birleşiyor. Screen Daily’de yazan Tim Grierson, Garfield’ın yorumunu “yakıcı biçimde yılışık” diye niteledi ve “Garfield’ın performansının anahtarı, Altman’ın dâhiyane omurgasızlığını nasıl canlandırdığında yatıyor” diye yazdı. The Film Stage’den Luke Hicks, Garfield’ın “soğuk, robotik ve insanı şaşkına çevirecek kadar inandırıcı bir Sam Altman” sunduğunu yazdı; Barbaro’yu da filmdeki “en iyi performanslardan birini” veren isim olarak ayrıca andı.

Senaryo konusunda ise yollar ayrılıyor. Grierson’ın başlığı filmi “şaşırtıcı biçimde dişsiz bir yapay zekâ gerilimi” olarak tanımladı; eleştirmen, Rich’in senaryosunun teknolojinin arkasındaki “derin kusurlu insanlara dair gerçek bir kavrayış sunamadığını” yazdı. Hicks metni “kuru ve tuhaf biçimde sulu ayrıntılardan ya da kanıtlardan yoksun” buldu, filmi de “olay örgüsünden çok, San Francisco’da kapalı kapılar ardında geçen bir dizi konuşma” olarak tarif etti. Hicks’e göre film, aralarında bir ila dört yıllık sıçramalar olan bölümlere ayrılıyor. The Guardian’da Owen Myers ise filmi “karmakarışık bir teknoloji hicvi” olarak nitelendirdi.

New York’tan gelen ilk tepkiler çok daha ateşliydi. Eleştirmen Joshua Rothkopf “Luca Guadagnino, Sorkin’in pabucunu dama attı” diye paylaştı, The Playlist’ten Gregory Ellwood ise filmi “bir balyoz” olarak tanımladı. Metacritic, ilk 19 eleştiriye dayanarak 75 puan verdi ve filmi “genel olarak olumlu” bandına yerleştirdi.

Altman’ın sözleri ise prömiyerden önce geldi. OpenAI’ın geliştirici konferansında fragman hakkında konuşan Altman, insanların yaratıcılığını desteklediğini de ekledi ve filmin hedefini tek cümleyle özetledi: “Doğruluk peşinde olduklarını sanmıyorum.” Garfield’ın yürüyüşüne verdiği onay, fragmana dayanan bu sert değerlendirmenin içindeki tek olumlu not olarak kaldı.

Filmin üzerine kurulduğu beş gün

Yapay‘ın merkezindeki gerçek olay kısa ve iyi belgelenmiş. OpenAI’ın, güvenliği kârın önünde tutmak için tasarlanmış kâr amacı gütmeyen yönetim kurulu, Altman’ı görevden aldı ve kurula karşı tutarlı biçimde açık sözlü olmadığını açıkladı. Birkaç gün içinde çalışanların büyük çoğunluğu istifa tehdidi içeren bir mektup imzaladı, Microsoft Altman’ı ve onu izleyecek herkesi işe almayı teklif etti, Sutskever de bu süreçteki rolünden pişman olduğunu kamuoyu önünde söyledi. Altman CEO olarak geri döndü. Onu kovan kurulun çoğu ise yerinde kalmadı.

Filmin komedi motoru da tam olarak bu sıralama. Tek bir kişiyi durdurmak için kurulan bir kurul bunu başaramadı ve herkes işinin başına döndü. Mesleği komedi yazarlığı olan Rich’in elinde, abartıya gerek kalmadan absürt görünen bir malzeme var. Guadagnino’nun elinde de sözleri hâlâ ekonomi haberlerinde didik didik edilen insanları oynayan bir oyuncu kadrosu.

Eleştirilerin sürekli etrafında dolaştığı soru şu: Bir film, anlattığı teknolojinin hâlâ başında olan insanlara karşı adil olabilir mi? Grierson’ın karakterlerin “serbest bıraktıkları çok gerçek tehlikelerden daha az ilgi çekici göründüğü” yönündeki eleştirisi, sorunu doğrudan işaret ediyor. Biyografik filmler genellikle tamamlanmış bir hayatla çalışır. Bu film ise sonu henüz yazılmamış bir hikâyeyle çalışıyor ve hikâyenin kahramanları bir konferans sahnesinden yanıt verebiliyor.

Kısa yanıtlar: Yapay

Yapay gerçek bir hikâye mi? Film gerçek kişilere, OpenAI’ın kuruluşuna ve yönetim kurulunun Sam Altman’ı kovup yeniden göreve getirmesine dayanıyor. Ancak Simon Rich’in yazdığı bir dramatizasyon ve Altman filmin gerçeği yansıtmadığını söyledi.

Sam Altman’ı kim oynuyor? Andrew Garfield. Yura Borisov Ilya Sutskever’i, Monica Barbaro Mira Murati’yi, Ike Barinholtz Elon Musk’ı, Mark Rylance ise Geoffrey Hinton’ı canlandırıyor.

Yapay’ın yönetmeni kim?Beni Adınla Çağır, Rekabet ve Queer‘in yönetmeni Luca Guadagnino.

Yapay nerede izlenebilir? Gösterim yalnızca sinemalarda olacak, Neon dağıtımıyla; dijital platform tarihi henüz açıklanmadı. Herhangi bir dijital platform tarihi açıklanmadı.

Vizyon tarihi ve süresi

Yapay, 25 Aralık 2026’da Neon dağıtımıyla ABD’de sinemalara giriyor; daha geniş gösterimin 2027’nin başında başlaması bekleniyor. Neon, filmi Birleşik Krallık ve İrlanda’da 22 Ocak 2027’de vizyona sokuyor. Film 140 dakika sürüyor.

Amazon filmi bırakırken onu başka birinin daha iyi satacağını söylemişti. Neon şimdi bu iddiayı ABD’de sinema salonlarının en kalabalık olduğu Noel gününde sınıyor, üstelik filmi elinden çıkaran stüdyoyla 50 milyar dolarlık anlaşma imzalamış bir şirketi anlatan bir yapımla.