Fei-Fei Li: Yapay zekâya görmeyi öğreten bilim insanı AMD’ye geçiyor

Fei-Fei Li

Photo: ITU Pictures / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons

Doğum	3 Temmuz 1976 Beijing, China
Meslek	Bilgisayar bilimci ve yapay zekâ girişimcisi
Ödüller	J. K. Aggarwal Ödülü · Queen Elizabeth Mühendislik Ödülü · ACM Üyesi

Fei-Fei Li, kariyerinin büyük bölümünde yapay zekânın, çalıştığı bilgisayarlara sahip olacak kadar zengin birkaç şirketin elinde toplanma tehlikesi taşıdığı uyarısında bulundu. Üniversitelerin de rekabet edebilmesi için kamusal bilgi işlem gücü sağlanması amacıyla yıllarca kampanya yürüttü. Şimdiyse bir sonraki fikrini hayata geçirmek için kurduğu girişim, dünyanın en büyük çip üreticilerinden birinin bünyesine katılmak üzere. AMD, World Labs’ı yaklaşık 8 milyar dolar değer biçilen, tamamı hisse senedinden oluşan bir anlaşmayla satın almayı kabul etti; Li de şirkete baş bilim insanı olarak katılacak. Makinelere görme yetisi kazandıran araştırmacı, bir sonraki adımın arkasında çiplere yönelik bir yol haritası olması gerektiğine inanıyor.

Bu fikre pek de beklenmedik sayılabilecek bir geçmişten yola çıkarak ulaştı. Pekin’de doğan Li, Sichuan eyaletinin Chengdu kentinde büyüdü. Henüz ergenlik çağındayken annesiyle birlikte, babasının yanına, New Jersey’deki Parsippany’ye taşındı. Lise yılları boyunca hafta sonları ailesinin kuru temizleme dükkânında çalıştı; Princeton’da fizik okurken de bulaşık yıkama işlerine ek olarak dükkânı işletmek için eve gidip gelmeyi sürdürdü. Dükkâncı bir ailenin kızı ile fizik öğrencisinin iç içe geçtiği bu ikili hayat, anı kitabı The Worlds I See’nin omurgasını oluşturdu.

1999’da mezun olduktan sonra elektrik mühendisliği alanında doktora yapmak üzere California Institute of Technology’ye gitti. Pietro Perona ve Christof Koch danışmanlığında yürüttüğü doktorasını 2005’te tamamladı. Tezi, insanların bir sahneyi ilk bakışta nasıl algıladığını inceliyordu. Bu çalışma, kariyerini belirleyecek soruna yönelmesini sağladı: Makineler nesneleri tanıyamıyordu, çünkü hiç kimse onlara dünyanın yeterince büyük bir bölümünü göstermemişti.

Çözüm ImageNet’ti. Li, 2007’de Princeton’da genç bir yardımcı doçentken, çoğu meslektaşının gereğinden büyük bulduğu bir görsel veri tabanı oluşturmaya başladı. Bu çalışmaya, insanların yaklaşık 30 bin tür nesneyi tanıdığını tahmin eden psikolog Irving Biederman’ın görüşleri yön verdi. Amazon Mechanical Turk üzerinden işe alınan çalışanlarla ekibi, yaklaşık 22 bin kategoriye yayılan 14 milyondan fazla görseli etiketledi. 2010’dan itibaren her yıl düzenlenen ImageNet yarışması araştırmacılara ortak bir ölçüt sundu; 2012’de Geoffrey Hinton’ın ekibinin geliştirdiği bir sinir ağı bütün rakiplerini geride bıraktı. Derin öğrenme patlaması böyle başladı; Li’nin verileri de bu atılımın üzerinde yükseldiği zemini oluşturdu.

Li, 2009’da Stanford’a geçti; 2013-2018 yılları arasında üniversitenin Yapay Zekâ Laboratuvarı’nı yönetti ve bilgisayarlı görü alanında derin öğrenmeyi konu alan CS231n dersini hazırladı. İnternette yayımlanan ders kayıtları, bir mühendis kuşağının yetişmesine katkı sağladı. 2017’de kız çocuklarını ve alanda yeterince temsil edilmeyen öğrencileri bu alana kazandırmak için yaz programları düzenleyen kâr amacı gütmeyen AI4ALL’un kurucu ortaklarından biri oldu. Aynı yıl izin alarak Google Cloud’da yapay zekâ ve makine öğrenmesinden sorumlu baş bilim insanı görevini üstlendi; ekibi burada AutoML gibi araçlar geliştirdi.

Google yılları, Li’nin kamuoyu önündeki sicilinin en rahatsız edici bölümünü de beraberinde getirdi. 2018’de sızdırılan şirket içi e-postalar, Li’nin Google Cloud’un insansız hava aracı görüntülerini analiz etmeye yönelik bir Savunma Bakanlığı sözleşmesi olan Project Maven’e katılımını desteklediğini, ancak silahlandırılmış yapay zekâ konusunun hassasiyeti nedeniyle çalışma arkadaşlarına projenin yapay zekâ boyutundan söz etmemelerini tavsiye ettiğini ortaya koydu. Çalışanların protestolarının ardından Google sözleşmeyi yenilemeyeceğini açıkladı. Li de The New York Times’a, yapay zekâyı silahlandırmaya yönelik herhangi bir projede çalışmanın ilkelerine tamamen aykırı olduğunu söyledi. ImageNet de kendi hesaplaşmasını yaşadı. Sanatçı Trevor Paglen ile araştırmacı Kate Crawford, 2019’da ImageNet Roulette’i oluşturup veri tabanının kişi kategorilerindeki hakaret içeren etiketleri gözler önüne serince, ImageNet ekibi insanlara ait yaklaşık 600 bin görseli kaldıracağını açıkladı. Makinelere görmeyi öğreten veri seti, insanların birbirini görmesinin en kötü biçimlerinden bazılarını da onlara öğretmişti.

Stanford’a döndükten sonra Li, 2019’da John Etchemendy ile birlikte Institute for Human-Centered Artificial Intelligence’ı kurdu ve akademik laboratuvarların sektörle rekabet etmesini sağlayacak kamusal bir bilgi işlem gücü havuzu olan ulusal araştırma bulutunun en tanınmış savunucusu hâline geldi. Bu planı hazırlayan federal görev gücünde yer aldı. Düzenlemeler konusundaki tutumu ise kullandığı slogan kadar net değil. Ağustos 2024’te Fortune’da yayımlanan yazısında, geliştiricileri modellerinin yol açabileceği yıkıcı kötüye kullanımlardan sorumlu tutan Kaliforniya tasarısı SB 1047’nin açık kaynak çalışmalarını kısıtlayacağını ve akademik araştırmaları sekteye uğratacağını savundu. Bir ay sonra World Labs, tasarıya karşı kampanya yürüten girişim sermayesi şirketlerinden Andreessen Horowitz’in liderliğindeki yatırımcılardan 230 milyon dolar alarak faaliyetlerini kamuoyuna duyurdu. Tasarının veto edilmesinin ardından Li, eyaletin uzman çalışma grubuna eş başkanlık etti. Grubun Haziran 2025’te yayımladığı nihai rapor, öncü yapay zekâ laboratuvarlarından şeffaflık, bağımsız değerlendirme ve ihbarcıların korunmasını talep etti.

Li, Justin Johnson, Christoph Lassner ve Ben Mildenhall ile birlikte 2024’te kurduğu World Labs’ı, kendi deyimiyle “uzamsal zekâ” geliştirmek üzere hayata geçirdi: Üç boyutlu uzayı anlayarak onu üretebilen, bu uzam hakkında akıl yürütebilen ve en sonunda içinde eyleme geçebilen modeller. Li’ye göre genel zekânın temeli fizik bilgisine ve metnin çok ötesinde konularda akıl yürütebilme becerisine dayanmalı. Şirketin ilk ürünü Marble, Kasım 2025’te genel kullanıma sunuldu. Bir komutu, fotoğrafı ya da videoyu düzenlenebilir bir 3D dünyaya dönüştüren ürün, eğlence sektöründe ve robotları simülasyon ortamında eğitmek için kullanılmak üzere tanıtıldı. Şirket, 2026’nın başlarında AMD, Nvidia ve 200 milyon dolar yatırım yapan Autodesk’in de aralarında bulunduğu destekçilerden 1 milyar dolar daha topladı.

AMD, satın almayı 28 Eylül 2026’da duyurdu. Anlaşmada World Labs’a yaklaşık 8,2 milyar dolar değer biçiliyor. Satın alma tamamlandığında Li, Lisa Su’ya bağlı olarak icra başkan yardımcısı ve baş bilim insanı görevlerini üstlenecek. AMD’nin yönetim kurulu başkanı ve CEO’su Su, şirkete bu sıfatlarla liderlik ediyor. Li, anlaşmanın duyurulmasının ardından, “Artık bu imkânların somut kanıtlarına sahip olduğumuza göre geleceği hızlandırmak için elimizden gelen her şeyi yapmak istiyoruz,” diye yazdı ve bunun için donanıma daha da yaklaşmaları gerektiğini ekledi. Bloomberg Billionaires Index, satış tamamlandığında Li’nin servetinin en az 1,6 milyar dolara ulaşacağını tahmin ediyor.

Li, Stanford’da bilgisayar bilimci olan Silvio Savarese ile evli; bir oğulları ve bir kızları var. Time, 2025 Yılın Kişisi sayısında onu yapay zekânın mimarları arasında gösterdi. Aynı yıl Li, Geoffrey Hinton ve Yann LeCun’un da aralarında bulunduğu alanın altı öncüsüyle birlikte Queen Elizabeth Prize for Engineering ödülünü paylaştı. Li, kendisine “yapay zekânın vaftiz annesi” denmesini doğru bulmadığını, ancak bu unvanı alandaki kadınların emeğini tanımanın bir yolu olarak kabul ettiğini söyledi.

Düzenleyici kurumların satışı hâlâ onaylaması gerekiyor; AMD işlemin 2026 sona ermeden tamamlanmasını bekliyor. Sonrasında Li, bir üniversitenin akademik takvimi yerine bir çip üreticisinin ürün planlarına bağlı çalışacak. İkinci döneminin başarısı da somut bir soruya bağlı: World Labs’ın AMD bünyesinde geliştireceği uzamsal modeller, Lisa Su’nun anlaşmayı duyururken sözünü ettiği açık yapay zekâ ekosistemini besleyecek mi, yoksa AMD donanımı satın almak için bir başka gerekçeye mi dönüşecek?

Etiketler: ceos, iş dünyası, iş dünyası liderleri, AMD, Fei-Fei Li, Lisa Su, World Labs

İlgili kişiler

İlgili kişiler

Tartışma