Aisha Tyler: Criminal Minds oyuncusu kendi filmlerini çekmek için izin beklemiyor

Aisha Tyler

Photo: Gage Skidmore / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

Doğum	18 Eylül 1970 San Francisco, Kaliforniya, ABD
Meslek	Oyuncu, yönetmen ve televizyon sunucusu
Tanınan işler	Gerçek Masallar, Ölüm Emri, Noel Baba 2
Ödüller	Emmy (paylaşımlı)

Aisha Tyler, bulunduğu ortamda her şeyi kontrol altında tutan kişi olarak kariyer yaptı. Archer dizisinde Lana Kane’i canlandırırken, votka ve kibirle yönetilen bir ajansta işini gerçekten bilen tek casusu oynadı; yıllarca H. Jon Benjamin’ın kendini beğenmiş kahramanına gözlerini devirdi. Whose Line Is It Anyway? programında ise sahnenin kenarında durup bir skeç doruk noktasına ulaştığında bunu anlayan ve tatsızlaşmadan önce bitiren sunucuydu. Hollywood, başkalarının kaosunu yönetmesi için ona para ödemeyi sürdürüyor.

Kendi adına geliştirdiği projeler ise bambaşka bir yönü gösteriyor. Hiçbir stüdyonun istemediği bir gerilim filmini kitle fonlamasıyla hayata geçirdi ve bir haftada çekti. Emmy Ödülleri’nin kırmızı halısında IndieWire’a, “Yaldızlı bir ofiste oturan bir adamın sanat yapmama izin vermesini beklemeyeceğim,” dedi. Bu sözler bugün daha da anlamlı. On yılı aşkın süredir rol aldığı polisiye dizi Criminal Minds sona eriyor ve oyuncu kadrosu bunu ancak son sezonun çekimleri tamamlandıktan sonra öğrendi.

Ailesinde sahne olan bir San Francisco çocukluğu

Tyler, 18 Eylül 1970’te San Francisco’da öğretmen Robin Gregory ile fotoğrafçı James Tyler’ın kızı olarak dünyaya geldi. Ailesi bir yıl Etiyopya’da yaşadı, ardından bir süre Oakland’daki bir aşramda kaldı. Anne babası Tyler on yaşındayken ayrılınca onu babası büyüttü. Tiyatro, Tyler’dan önce de ailenin hayatındaydı: büyük büyükbabası Thomas Montgomery Gregory oyun yazarı ve eğitimciydi.

Çoğunluğu siyahlardan oluşan bir mahallede büyüdü, ancak ağırlıklı olarak beyaz öğrencilerin gittiği özel bir okula devam etti. The Howard Stern Show programında, kendi sokağındaki çocukların ona “beyazcık” diye takıldığını anlatmıştı. McAteer Lisesi’ndeki School of the Arts programında Sam Rockwell ve Margaret Cho’yla aynı koridorları paylaştı; Rockwell’e duyduğu aşk da onu oyunculuk dersine yöneltti. 1992’de mezun olduğu Dartmouth College’da, tamamı kadınlardan oluşan a cappella grubu Rockapellas’ı kurdu. Ardından turnelerde geçen stand-up yılları ve 1996’da Los Angeles’a taşınması geldi.

Talk Soup’tan casus teşkilatına

Televizyon kapısını 2001’de açtı; önce Talk Soup programını, ardından flört programı The 5th Wheel’i sundu. Friends dizisinin son iki sezonunda, Joey’yle çıkıp sonra Ross’a yönelen akademisyen Dr. Charlie Wheeler’ı canlandırdı. 2004-05 sezonunda ise CSI: Crime Scene Investigation dizisinde sezon boyunca devam eden bir rolle yer aldı. Ghost Whisperer’ın ilk sezonunda düzenli oyuncuydu; Tim Allen’ın Disney için çektiği iki Noel devam filminde de Doğa Ana’yı oynadı. Ayrıca ABC için bir talk-show pilotu, CBS için de bir sitcom pilotu çekti. İkisi de diziye dönüşmedi.

Archer, kariyerinin yönünü değiştirdi. Adam Reed’in animasyon casus komedisi 2009’da FX’te başladı ve Aralık 2023’te üç bölümlük finaliyle sona ererek on dört sezon sürdü. Alaycı, tehlikeli ve sürekli aptalların gerisinde bırakılan Lana Kane, Tyler’ın zamanlamasını yüzünde kamera olmadan da konuşturmasına imkân verdi. Tyler, 2011’de Girl on Guy podcast’ini başlattığında ilk konuğu, ekrandaki atışma arkadaşı Benjamin oldu.

Aynı yıl Holly Robinson Peete’nin yerine CBS’in The Talk programına kalıcı sunucu olarak katıldı; ırk, LGBT hakları ve kadın hakları konusunda açık sözlüydü. 2017’de Julie Chen, Sara Gilbert, Sharon Osbourne ve Sheryl Underwood’la birlikte En İyi Eğlence Talk-Show Sunucusu dalında Daytime Emmy kazandı. O yaz, başka üç programı ve yönetmenlik çalışmalarını gerekçe göstererek programdan ayrıldı. 2013’ten itibaren CW’nin yeniden çektiği Whose Line Is It Anyway? programını, son sezonu Kasım 2024’te sona erene kadar sundu. Bu arada, küçük düşürücü kişisel anılarını anlattığı ve New York Times’ın çok satanlar listesine giren 2013 tarihli Self-Inflicted Wounds kitabı yayımlandı.

Kendini kanıtlama sınavları

Tyler’ı iş hayatında tutan geniş yetenek yelpazesinin bir bedeli var: Bu çeşitlilik, başrol oyuncusu olmasına nadiren fırsat tanıdı. İki pilot bölümü diziye dönüşmedi, en çok bilinen canlı aksiyon rolleri toplu oyuncu kadrolarının içinde kaldı ve Criminal Minds’a geçici oyuncu olarak katıldı. Ubisoft’un 2012’deki E3 basın toplantısını sunduğunda, oyun dünyasından bazı izleyiciler onun oyuncu değil, sırf ekranda görünmesi için tutulmuş biri olduğuna karar verdi. Tyler, oyun oynadığını “sen babanın donunun sol tarafında daha minicik bir kıvılcımdan ibaretken beri” söylediği bir şiirle karşılık verdi; Ubisoft da ertesi yıl onu yeniden davet etti. Tekrar tekrar karşısına çıkan mesele şu: Birden fazla işi iyi yapan siyah bir kadından, bunlardan herhangi birini gerçekten yapabildiğini kanıtlaması isteniyor. Yönetmenlik, kısmen, artık insanların ona inanmasını beklememe yolu.

Kameranın arkasında

2016’da ilk uzun metrajlı filmi Axis’i finanse etmek için Kickstarter’a başvurdu; film aynı yılın mayıs ayında yedi günde çekildi. Senaryoyu Emmett Hughes yazdı ve kariyerini değiştirebilecek bir çekimin yapıldığı gün ayık kalmaya çalışan İrlandalı bir oyuncuyu canlandırdı. Sam Rockwell’in de kendisi olarak seslendirme yaptığı filmdeki diğer karakterlerin çoğu yalnızca sesleriyle yer aldı; Rockwell, Tyler’ın liseden beri hoşlandığı isimdi. Film 2017’de Sarasota Film Festivali’nde gösterildi ve Newport Beach’te Üstün Başarı ödülü kazandı. Ardından televizyon yönetmenliği geldi: Criminal Minds, The Walking Dead ve yan dizisinin, ayrıca CBS’in Elsbeth dizisinin bölümlerini yönetti. İkinci uzun metrajlı filmi, psikolojik gerilim I Hope We Can Still Be Friends’te ortak senarist ve oyuncu olarak Hughes’la yeniden bir araya geldi; İrlanda’da çekilen film, Temmuz 2025’te Galway Film Fleadh’da ilk kez gösterildi.

Bu işin kendisi için neden önemli olduğunu açıkça dile getirdi. Eylül ayında IndieWire’a, “Siyah kadın yönetmenlerin sayısı çok az,” dedi. “Yönetmenliği seviyorum ama bunu, örnek alabileceğim insan sayısı çok az olduğu için de yapıyorum.”

Criminal Minds ve sırada ne var?

Ekrandaki en uzun soluklu rolü neredeyse tesadüfen geldi. Tyler, Jennifer Love Hewitt’in doğum izninde olduğu dönemde ekibe katılan adli psikolog Dr. Tara Lewis rolüyle 2015’te Criminal Minds’ta oynamaya başladı; bir sonraki sezon ana oyuncu kadrosuna yükseldi. Rolünü, Paramount+’ta yayınlanan devam dizisi Criminal Minds: Evolution’da da sürdürdü. Dizinin on dokuzuncu sezonu Mayıs-Temmuz 2026 arasında yayınlandı. Tyler, 2023’te Apple TV+’ın mini dizisi The Last Thing He Told Me’de Jennifer Garner’la birlikte rol aldı.

Paramount+, 30 Ekim 2026’da Criminal Minds: Evolution’ın yirminci sezonunun son sezon olacağını duyurdu. Çekimler çoktan tamamlanmıştı; dolayısıyla veda, bölümlerin senaryosuna hiç yazılmadı. Tyler, Joe Mantegna, A.J. Cook, Kirsten Vangsness ve Paget Brewster’la birlikte son sezonda da yer alacak. Sezonun 2027’de yayınlanması planlanıyor, ancak henüz bir yayın tarihi açıklanmadı.

Avukat Jeff Tietjens’la uzun süren evliliği 2017’de boşanmayla sona erdi.

Emmy Ödülleri’nde üçüncü bağımsız filmini hazırlamaya başladığını söyledi. Criminal Minds’ın son sezonu yayınlandığında, bir zamanlar geçici bir oyuncunun yerine işe alındığı dizinin sonuna kadar kalmış olacak. En çok önem verdiği iş ise ona kimsenin vermek zorunda olmadığı iş olacak.