Evan Spiegel: Snapchat’in kurucusu Snap’in geleceğini Specs gözlüklerine bağladı

Evan Spiegel

Photo: cellanr / CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons

Doğum	4 Haziran 1990 Los Angeles
Meslek	Teknoloji girişimcisi
Ödüller	Time 100

Evan Spiegel kariyerinin büyük bölümünde, Snapchat’in önce hayata geçirdiği fikirlerden daha büyük şirketlerin para kazandığını izledi. Bugün Instagram ve WhatsApp’ı dolduran dikey, 24 saat sonra kaybolan hikâye formatı onun uygulamasında doğmuştu. Şimdi Snap Inc.’in kurucu ortağı ve CEO’su, yatırımcılardan taklit edilmesi daha zor bir konuda kendisine güvenmelerini istiyor: Fiyatı iki bin doların üzerinde olan ve bugüne kadar hiçbir yılı net kârla kapatamamış bir şirket tarafından geliştirilen artırılmış gerçeklik gözlükleri Specs. Aktivist bir yatırım fonu projenin şirketten ayrılmasını ya da kapatılmasını istiyor. Ancak halka satılan hisselerin oy hakkı olmadığı için Spiegel’in bu çağrıya kulak vermesi gerekmiyor.

Spiegel, Snap’in daha sonra ofislerini kuracağı plajlara birkaç kilometre mesafedeki Pacific Palisades’te, Los Angeles’ta çalışan iki avukatın oğlu olarak büyüdü. Santa Monica’daki Crossroads School’da okurken Otis College of Art and Design’da tasarım dersleri alıyordu; ardından Stanford’da ürün tasarımı eğitimi gördü. Buradaki bir derste, kendi kendine silinen fotoğraflara yönelik bir uygulama fikri sundu. Sınıf arkadaşları Bobby Murphy ve Reggie Brown’la birlikte çalışarak prototipi Picaboo adıyla yayımladı; birkaç hafta içinde uygulamanın adı Snapchat oldu.

Haziran 1990’da Los Angeles’ta doğan Spiegel, Nisan 2011’de bu fikri ortaya attığında 20 yaşındaydı; Picaboo da o yılın temmuz ayında App Store’a girdi. Kuruluş hikâyesinin tartışmalı bir dipnotu var. Brown, 2013’te açtığı davada kaybolan fotoğraf fikrinin kendisine ait olduğunu ve ekipten çıkarıldığını öne sürdü; Spiegel ise ifadesinde onu stajyer olarak tanımladı. Snap, 2014’te davayı 157,5 milyon dolar ödeyerek sonuçlandırdı. Kamuoyu bu tutarı ancak şirket halka arz başvurusu yaptığında öğrendi. O sırada Spiegel, diplomasını tamamlamasına kısa bir süre kala Stanford’dan ayrılmıştı; Kasım 2013’te Facebook’un 3 milyar dolarlık nakit teklifini geri çevirdi. Kalan kredilerini tamamlamak için üniversiteye döndü ve 2018’de mezun oldu.

Bu teklifi reddetmesini haklı çıkaran şey, aynı sonbaharda kullanıma sunulan bir özellikti. Stories, kullanıcıların snap’lerini tüm arkadaşlarının görebildiği 24 saatlik bir dizide bir araya getirmesine imkân veriyordu; 2014’ün ortalarına gelindiğinde uygulamanın başlıca kullanım biçimi olarak özel mesajları geride bırakmıştı. Instagram 2016’da kendi benzer özelliğini kullanıma sundu. Snapchat Inc. aynı yılın eylül ayında adını Snap Inc. olarak değiştirdi ve sarı Snapbot otomatlarından satılan, on saniyelik videolar çeken kameralı güneş gözlükleri Spectacles’ı tanıttı. Spiegel onları bir oyuncak olarak nitelendirdi. Yaklaşık 220.000 çift satıldı; şirket 2017’nin sonlarında satılmayan ürün ve parçalardan yaklaşık 40 milyon dolarlık zararı kayıtlara geçirdi.

Snap, Mart 2017’de New York Borsası’nda SNAP koduyla işlem görmeye başladı. O sırada 26 yaşındaki Spiegel, halka açık bir şirketin en genç CEO’larından biri oldu; Forbes’un onu dünyanın en genç milyarderi saymasının üzerinden iki yıl geçmişti. Halka arzın en çok tartışılan yanı ise yapısıydı: Dışarıdan alım yapan yatırımcılara oy hakkı olmayan hisseler verilirken Spiegel ve Murphy oy gücünün yüzde 70’inden fazlasını ellerinde tuttu. Time, Spiegel’i 2014’te ve yeniden 2017’de dünyanın en etkili 100 kişisi listesine aldı.

Kurucunun bir ürün vizyoneri olduğu imajı, hikâyenin tamamını yansıtmıyor. Stanford’da üyesi olduğu öğrenci birliğinde 2014’te yazdığı, kadın düşmanı ve homofobik ifadelerle dolu e-postalar Gawker’a sızdı; Spiegel de utanç duyduğunu ve kendini mazur gösterecek bir gerekçesi olmadığını söyledi. Snapchat’in 2017’deki tasarım yeniliğine 1,2 milyondan fazla kişinin imzaladığı bir imza kampanyasıyla tepki gösterildi. Kylie Jenner’ın Şubat 2018’de uygulamayı hâlâ açan olup olmadığını soran tek bir tweet’inin ardından Snap’in piyasa değeri 1,3 milyar dolardan fazla düştü. Spiegel’in uzun vadeli hamleler yapmasını sağlayan yönetim yapısı, ters giden bir bahsi hiçbir hissedarın durduramaması anlamına da geliyor.

Bu yıl söz konusu düzeni şimdiye kadarkinden daha açık biçimde sınadı. Snap, ocak ayında gözlük birimini ayrı bir iştirak olan Specs Inc. çatısı altına aldı. Snap’in A sınıfı hisselerinde yaklaşık yüzde 2,5 ekonomik çıkarı bulunan Irenic Capital, 31 Mart’ta Spiegel’e bir mektup yayımlayarak birimi şirketten ayırması ya da kapatması çağrısında bulundu. Fon, Snap’in bu projeye 3,5 milyar dolardan fazla harcadığını ve yılda yaklaşık 500 milyon dolar kaybettiğini belirtti. İki hafta sonra Spiegel yaklaşık 1.000 kişiyi, yani çalışanların yüzde 16’sını işten çıkardı ve bunu “kritik bir dönemeç” olarak nitelendirerek yılda 500 milyon dolardan fazla tasarruf sözü verdi. Business Insider’ın haberine göre, bir iç yazışmada “Bu inanılmaz derecede zor bir karar ve aramızdan ayrılacak çalışma arkadaşlarımdan içtenlikle özür diliyorum,” diye yazdı.

Gözlük birimini kapatmadı. Haziran ayında düzenlenen Augmented World Expo’da Specs’ı 2.195 dolardan satışa sunacağını açıkladı ve Reuters’a, yatırımcıların kısa vadeli kâr isteyebileceğini ama kendi görevinin uzun vadeli başarı olduğunu söyledi. Ağustos ayında açıklanan ikinci çeyrek sonuçları da elini güçlendirdi: Gelir yüzde 19 artarak 1,6 milyar dolara çıktı, net zarar 164 milyon dolara geriledi ve günlük kullanıcı sayısı 493 milyona ulaştı. Eylül ayında çalışanlara gönderdiği notta “GAAP standartlarına göre tam bir yılı net kârla kapatmayı hiç başaramadığımızı” kabul etti ve rakiplerine yönelik şu sözü kullandı: “TikTok’ta trendler, Meta’da ölçek var; Snapchat ise gerçek sizi tanıyor.”

Spiegel, 16 Eylül’de Los Angeles’ta düzenlenen lansmanda Specs’ı, Specs Intelligence adını verdiği sistemin bir parçası olarak tanıttı. Sistemde hücresel bağlantı sağlayan bir şarj kutusu, ilk ABD operatörü olarak Verizon ve Shopify ile NBA’in de aralarında bulunduğu iş ortakları yer alıyor. Ürünü erkenden deneyen yorumcular çerçevelerin hantal, görüş alanının ise dar olduğunu belirtti. Forbes, ekim ayında kuşkuları şu sözlerle özetledi: Spiegel geleceği görmeye devam ediyor ama onu bir türlü kazanamıyor gibi.

Şirket dışındaki hayatında Spiegel, Avustralyalı model Miranda Kerr’le Mayıs 2017’de Los Angeles’ta evlendi. Çiftin üç oğlu var; Spiegel, Kerr’in Orlando Bloom’dan olan oğlunun da üvey babası. Fransa hayranı olan Spiegel, 2018’de Fransız vatandaşlığı aldı. 2021’de KKR’ın, 2022’de ise Gagosian galerisinin yönetim kuruluna katıldı. 2022’de Otis College’da düzenlenen mezuniyet töreninde Kerr’le birlikte mezun olan öğrencilerin eğitim borçlarını ödedi.

Specs’ın bu sonbaharda ABD, Britanya ve Fransa’da teslim edilmeye başlanacağı sözü verildi. Los Angeles’ta halka açık bir tanıtım alanı da 1 Ekim’den bu yana ziyaretçilere açık. İlk satış rakamları, Facebook’un teklifini geri çeviren adamın yeni nesil bilgisayarı mı, yoksa 2.195 dolarlık bir oyuncak devam filmi mi geliştirdiğini gösterecek.

Etiketler: ceos, iş dünyası, girişimciler, Evan Spiegel, Snap Inc., Snapchat