Yırtıcı Kuşlar’ın yönetmeni Cathy Yan, sanat dünyası hicviyle bağımsız sinemaya döndü

Cathy Yan

Photo: Lega Nerd / CC BY 3.0, via Wikimedia Commons

Doğum	25 Ocak 1983 Çin
Meslek	Film yönetmeni ve senarist
Tanınan işler	Yırtıcı Kuşlar ve Muhteşem Harley Quinn, Ölü Domuzlar
Ödüller	Sundance Film Festival World Cinema Dramatic Special Jury Award for Acting (paylaşımlı)

Cathy Yan, Park City’deki Eccles Theatre’ın sahnesinde durup koltuklara göz gezdirdi ve şakayla karışık, salonun en son filmini gösterdiği yere kıyasla çok daha büyük olduğunu söyledi. Onu sinema dünyasına taşıyan festival Sundance’e, yeni filmi The Gallerist ile dönmüştü. Filmde bir galeri sahibi, ölü bir bedeni yeni sergisinin başyapıtıymış gibi göstermeye çalışıyor. Bu iki gösterim arasında, adını festival çevresinin çok ötesine taşıyan bir iş vardı: Margot Robbie’yi Harley Quinn olarak yönetmek ve ardından sektörün, filmin gişesinin kamera arkasındaki kadınlar hakkında ne söylediğine karar verişini izlemek.

Yeni film, Yan’ın üzerine düşünmek için nedenleri olan bir sorunun etrafında şekilleniyor. Gösterimin ardından meseleyi açıkça ortaya koydu: Sanatın ne olduğu ve bu konuda kimin söz sahibi olduğu ilgisini çekiyordu. Stüdyoda çektiği ilk film, daha bir film olarak değerlendirilmeden açılış hafta sonu gişesine göre yargılanmış bir yönetmen için bu konu oldukça kişisel.

Yan Çin’de doğdu ve hayatının ilk yıllarını orada, büyükanne ve büyükbabasıyla geçirdi. Babasına ABD’de sosyoloji eğitimi alması için vize verilmiş, annesi de iki yıl sonra onun yanına gitmişti; Yan dört yaşındayken onlara katıldı ve Washington, D.C. yakınlarındaki Kuzey Virginia’da büyüdü. Sekiz yaşına geldiğinde evde elinde video kamerayla dolaşıyordu. Ailesi Yan on dört yaşındayken Hong Kong’a taşındı; lise eğitimini orada tamamladı.

Sinema, önünde duran en belirgin yol değildi. Princeton Üniversitesi’nin Kamu ve Uluslararası İlişkiler Okulu’nda öğrenim gördü ve 2008’de mezun oldu; ardından The Wall Street Journal’da muhabir olarak çalışıp New York, Hong Kong ve Pekin’den haber geçti. Haber merkezinde edindiği alışkanlıklar onu hiç terk etmedi: filmleri dönüp dolaşıp parayı, kurumları ve bu ikisinin arasında ezilen insanları anlatıyor. New York Üniversitesi’nin işletme yüksek lisansı ve güzel sanatlar yüksek lisansını birleştiren programına dönerek Stern’de işletme, Tisch’te sinema eğitimi aldı. Arada Down River ve According to My Mother gibi kısa filmler çektikten sonra 2016’da eğitimini tamamladı.

Yan’ın muhabirlik geçmişiyle sinema öğrenciliği ilk uzun metrajı Dead Pigs’te buluşuyor. Filmin çıkış noktası, 2013’te Şanghay’daki Huangpu Nehri’nde yaklaşık 16.000 ölü domuzun su yüzeyinde bulunmasıyla yaşanan gerçek bir olaydı. Yan bu hikâyeyi, hayatları iç içe geçen Şanghaylıların yer aldığı bir topluluk komedisine dönüştürdü; filmi Şanghay’da, iki dilli bir ekiple ve Çinli yatırımcıların desteğiyle çekti, Jia Zhangke’yi de yürütücü yapımcı olarak projeye dahil etti. Oyuncu kadrosunun başını Vivian Wu, Mason Lee ve Zazie Beetz çekti. Film, 2018’de Sundance’de toplu oyunculuk performansıyla Dünya Sineması özel jüri ödülünü kazandı. 2021’de Mubi’de daha geniş bir izleyici kitlesine ulaştığında Yan filmden on iki dakika kesmişti.

Bu gösterimden üç ay geçmeden Warner Bros., Christina Hodson’ın yazdığı ve Robbie’nin yapımcılığını üstlendiği Yırtıcı Kuşlar filmini yönetmesi için Yan’la anlaştı. Yan, bir Amerikan süper kahraman filmini yöneten ilk Asyalı kadın oldu. Harley’nin kendi anlatımıyla ilerleyen, yetişkinlere yönelik, rengârenk bir aksiyon komedisi çekti. Ewan McGregor’ın canlandırdığı kötü karakter Roman Sionis’in tehdidi gösterişten değil, aşağılama ve küçük düşürmeden kaynaklanıyordu. Yan daha sonra The Hollywood Reporter’a, Sionis’in bir kadın müşteriyi aşağıladığı gece kulübü sahnesini filmde tutabilmek için mücadele ettiğini, çünkü sahnenin izleyiciyi rahatsız ettiğini ve sahnenin yer almadığı film kurgularının da bulunduğunu anlattı.

Sonra gişe rakamları geldi. Yırtıcı Kuşlar, Şubat 2020’de Kuzey Amerika’da 33,3 milyon dolarla açıldı; bu rakam, 82 milyon dolar olduğu bildirilen bütçeye rağmen stüdyonun beklentilerinin altındaydı. Eleştiriler olumluydu ve film dünya çapında yaklaşık 205 milyon dolar hasılat elde etti, ancak akıllarda kalan hikâye açılış hafta sonuydu. Yan, kendisini en çok rahatsız eden şeyin, filmin izleyicilerin kadın başrollü bir süper kahraman filmine henüz hazır olmadığını kanıtladığı fikri olduğunu söyledi. Filmi yöneten bir beyaz olmayan kadın olarak zaten taşıdığını düşündüğü yükün üzerine bir de bu eklenmişti. Yan’a yönelik eleştiriler içinde haklılık payı olanıysa başka: sonraki altı yıl boyunca onun adıyla duyurulan projelerin sayısı, çektiği filmlerin sayısını aştı. A24’ün Jenny Zhang’ın Sour Heart adlı eserinden uyarlaması, Rachel Khong’un öyküsü The Freshening’dan uyarlanacak ve yapımcılığını Ali Wong’un üstleneceği FilmNation filmi ve Yasutaka Tsutsui’nin Paprika romanından Amazon için hazırlanacak canlı çekim dizi basına yansıdı; ancak bunların hiçbiri izleyiciyle buluşmadı.

Bu yıllardaki en belirgin başarısı televizyondan geldi. Televizyondaki ilk yönetmenlik işi, HBO’nun bir medya hanedanını anlatan ve Jesse Armstrong imzasını taşıyan dizisi Succession’ın üçüncü sezonunun üçüncü bölümü “The Disruption” oldu. Dizinin en parlak döneminde çektiği bölüm sayesinde 2022’de drama dizisi yönetmenliği dalında Emmy’ye aday gösterildi; ödülün Squid Game ile Hwang Dong-hyuk’a gittiği yıldı.

The Gallerist, bağımsız sinemaya dönüş niteliğinde; gerçi küçük çaplı bir dönüş değil. Yan, ilk fikrin sahibi James Pedersen’la birlikte senaryoyu yazdı ve hikâyeyi Miami’deki Art Basel sırasında kurguladı. Aynı zamanda yapımcı olan Natalie Portman, tatsız bir ayrılığın ardından mali sıkıntıya düşen soğuk galeri yöneticisi Polina Polinski’yi canlandırıyor; Jenna Ortega ise yardımcısı Kiki rolünde. Yan, çevrelerindeki karakterler için iki milyon takipçili sanat fenomeni rolünde Zach Galifianakis’i, kaosun merkezindeki sanatçı olarak Da’Vine Joy Randolph’u, Polina’nın eski partneri rolünde Sterling K. Brown’ı, acımasız bir alıcı olarak Catherine Zeta-Jones’u, Daniel Brühl’ü ve Charli XCX’i bir araya getirdi. Yan’ın yapım ortağı Ash Sarohia da filmin yapımcıları arasında. Prömiyerde Robert Redford’a teşekkür eden Yan, Sundance’in hayatını değiştirdiğini söyledi.

Eleştirmenlerin görüşleri ikiye bölündü. TheWrap filmi inişli çıkışlı buldu; The Playlist ise sanat dünyasını tiye alan komedisinin satış işlemini tamamlayamadığını yazdı. Festivalin kendi değerlendirmesindeyse salondakilerin kahkahalara boğulduğu anlatılıyordu. Filmin asıl bahsi, neredeyse tek ve uzun, gergin bir çekim gibi sahneleniyor: Eserlere fiyat biçmeyi hicveden bir filmi, kendi işinin de kamuoyu önünde fiyatlandırılışını izlemiş biri çekebilir mi?

Roadside Attractions ve Vertical, Sundance’in ardından filmin ABD haklarını satın aldı ve The Gallerist’i 4 Aralık 2026’da ABD sinemalarında gösterime sokacak. Bu, Yırtıcı Kuşlar’dan bu yana Yan’ın çektiği ilk uzun metraj; aynı zamanda Harley Quinn tartışmasının ardından, konuşulacak şeyin filmin açılış hafta sonu değil, Yan’ın çektiği film olacağı ilk yapım.

Etiketler: yönetmenler, Margot Robbie, Succession, Natalie Portman, Cathy Yan, Birds of Prey