Allison Janney: Yardımcı rollerle sekiz Emmy ve bir Oscar kazanan oyuncu

Allison Janney

Photo: Mingle Media TV / CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons

Doğum	19 Kasım 1959 Boston, Massachusetts, United States
Meslek	Oyuncu
Tanınan işler	Kayıp Balık Nemo, Amerikan Güzeli, Duyguların Rengi
Ödüller	Oscar · BAFTA · Altın Küre · SAG · 4 Emmy

“Bu kategori için planladığım şey kesinlikle bu değildi,” dedi Allison Janney, The Diplomat dizisinde başkan yardımcılığından Oval Ofis’e geçen Grace Penn rolüyle kazandığı heykelciği elinde tutarak Emmy sahnesinden. Sekizinci Emmy ödülünü alan biri için tuhaf bir cümleydi bu. Öte yandan Janney’nin kariyerini de oldukça isabetli biçimde anlatıyordu. C.J. Cregg kürsüye çıkıp başkan adına konuşuyordu. Grace Penn ise başkan. Kariyerini ikinci sırada yazıldığı roller üzerine kuran oyuncu, dönüp dolaşıp odanın hâkimiyetini eline alıyor.

Sekizinci ödülüyle Janney, bir oyuncunun kazandığı en çok Emmy sayısında Cloris Leachman ve Julia Louis-Dreyfus’la aynı seviyeye çıktı; o gece Jean Smart da bu sayıya ulaştı. İki hafta sonra Janney, Broadway’de Louis-Dreyfus’la birlikte, Jon Robin Baitz’in Other Desert Cities oyununun ilk Broadway yeniden sahnelemesinde ön gösterimlere başladı. Louis-Dreyfus, sert mizaçlı aile reisi Polly’yi canlandırıyor. Janney ise Polly’nin kız kardeşi Silda rolünde. Tiyatronun en çok ödül kazanmış iki oyuncusu aynı sahneyi paylaşıyor ve onlardan biri yardımcı rolde.

İlk planı buz pistiydi. Allison Brooks Janney, 19 Kasım 1959’da Boston’da dünyaya geldi; eski bir oyuncu olan Macy Putnam Janney ile caz müzisyenliğinin yanı sıra gayrimenkul geliştirme işiyle uğraşan Jervis Spencer Janney Jr.’ın kızı olarak önce Cincinnati’de, ardından Ohio eyaletinin Dayton kentinde büyüdü. Artistik patinajcı olmak istiyordu. Boyunun 1,83 metreye ulaşması ve ergenlik döneminde evde geçirdiği bir kaza bu hayaline son verdi. Aradan onlarca yıl geçtikten sonra Akademi Ödülü’nü bir patencinin annesini canlandırarak kazandı.

Kenyon College’ın Ohio, Gambier’deki kampüsünde tiyatro hayatının merkezine yerleşti. Üniversitedeki ilk yılında, mezunlardan Paul Newman orada bir oyun yönetti; Newman ve eşi Joanne Woodward, Janney’yi oyunculuğa devam etmesi için yüreklendirdi. New York’taki Neighborhood Playhouse’da, ardından bursla Londra’daki Royal Academy of Dramatic Art’ta eğitim aldı. Sonra çoğu oyuncunun bir türlü aşamadığı uzun ara dönem geldi: Ladies oyunuyla Off-Broadway’de sahneye ilk çıkışı, pembe dizi Guiding Light’ta Ginger rolüyle yinelenen performansı ve Law & Order dizisinin tek bir bölümünde görünmesi. Broadway’deki ilk sahne deneyimini Noël Coward’ın Present Laughter oyununun yeniden sahnelenmesinde yaşadı; ardından Arthur Miller’ın Köprüden Görünüş oyunundaki performansıyla Tony’ye aday gösterildi.

Film yönetmenleri onu hikâyeye doku katması için kullanıyordu. Mike Nichols’ın Primary Colors filminde küçük bir rol üstlendi; Amerikan Güzeli’nde ise bir deniz piyadesi albayının sessizliğe gömülmüş, içi boşalmış eşi Barbara Fitts’i canlandırdı. Sonra televizyon, ona başrolü bir topluluk oyunculuğu rolünün içine gizleyen bir fırsat sundu.

1999’dan 2006’ya kadar The West Wing dizisinde, 155 bölüm boyunca basın sözcülüğünden Beyaz Saray özel kalem müdürlüğüne yükselen C.J. Cregg’i oynadı. Bu rolle, ikisi yardımcı kadın oyuncu, ikisi başrol oyuncusu dalında olmak üzere dört Emmy kazandı; dizinin oyuncu kadrosundaki herkesten fazla. Basın brifingi sahneleri onu dizinin kamuoyuna dönük yüzü hâline getirdi: hızlı düşünen, uzun boylu, fiziksel komedide başarılı; yönetimi, duymak istemeyen insanlara açıklamak zorunda kalan karakterdi.

The West Wing sonrasındaki yıllar, ailelerini ya kötü ya da fazlasıyla iyi yöneten kadın karakterlerle doldu. Hairspray’de ateşli anne Prudy Pringleton’ı, Juno’da hamile üvey kızını savunan üvey anne Bren’i, Duyguların Rengi’nde ise Charlotte Phelan’ı canlandırdı. Kayıp Balık Nemo’da denizyıldızı Peach’i seslendirdi, Ajan’da bir CIA yöneticisini oynadı ve 9 to 5 müzikalindeki performansıyla ikinci kez Tony’ye aday gösterildi. 2014’te aynı sezon iki ayrı dizideki rolleriyle Emmy kazandı: Masters of Sex’te konuk oyuncu olarak yer aldı; CBS dizisi Mom’da ise iyileşme sürecindeki bağımlı ve savruk anne Bonnie Plunkett’i canlandırdı. Sekiz sezon süren dizi, ertesi yıl ona ikinci heykelciğini de kazandırdı.

Zirveye Ben, Tonya ile ulaştı. Patenci Tonya Harding’in annesi LaVona Golden rolüyle 2018 ödül sezonunda yardımcı kadın oyuncu dalında Oscar, BAFTA, Altın Küre ve SAG Ödülü’nü kazandı. LaVona zalim, komik ve sevilmesi imkânsız bir karakter; Janney onu seyirciden af dilemeden oynadı.

Ödüllerin gölgede bıraktığı hikâye, işte bu anneler silsilesi. Janney hiç evlenmedi; çocuk sahibi olma içgüdüsünü hiç taşımadığını ve bu konuda huzurlu olduğunu söyledi. Buna rağmen sektör ona, çoğu yara almış ya da başkalarına yara veren aile reislerini vermeyi sürdürdü. Anne rolü oynamanın aslında bir kadın karakteri oynamaktan ibaret olduğunu savunarak bu etikete karşı çıktı. Bu rollerin en çok övgü alanı, aynı zamanda en keskin itirazları da beraberinde getirdi. Bazı eleştirmenler, Ben, Tonya’nın Harding’in istismar anlatısını komedi malzemesine dönüştürdüğünü savundu; LaVona’nın en çok alıntılanan sahneleri de tam olarak komik olanlar. Ödüller karakterin keskinliğini takdir etti, ancak filmin neye güldüğüne ilişkin huzursuzluk hiçbir zaman bütünüyle ortadan kalkmadı.

Son dönem çalışmaları, konuyu değiştirme çabası gibi okunuyor. Janney, Netflix gerilimi Lou’da başrolü üstlendi; altmışını geçmişken şiddet dolu bir geçmişe sahip, bir çocuk kaçırıcısının peşine düşen bir kadını canlandırıyor. Apple TV+’ın Palm Royale dizisinde Palm Beach sosyetesinin kraliçesi Evelyn Rollins’i oynadı. Eski The West Wing senaristi Debora Cahn’ın yarattığı The Diplomat’ta Grace Penn, ikinci sezonda başkan yardımcısı olarak diziye katıldı; sezon finalinde Michael McKean’in canlandırdığı Başkan Rayburn’ün ölümüyle başkanlığı devraldı. Janney’nin eski The West Wing meslektaşı Bradley Whitford, Grace’in eşi Todd’u oynuyor. Netflix, 15 Ekim 2026’da sekiz bölümle başlayacak dördüncü sezon için her iki oyuncuyu da düzenli oyuncu kadrosuna aldı. Sezonda Penn ile başkan yardımcısı Rufus Sewell’in canlandırdığı Hal Wyler’ın Rusya’nın en güçlü silahını çalma planı, ABD’yi savaşa sürüklüyor.

2026’nın geri kalanı da epey yoğun geçti. HBO, mayısta Jim Rash’in Miss You, Love You filmini yayımladı. Janney filmde, kocasının cenazesini bir yabancıyla planlamak zorunda kalan dul Diane Patterson’ı canlandırıyor: yabancı, görüşmediği oğlunun kendi yerine gönderdiği asistan; onu Andrew Rannells oynuyor. Film, En İyi Televizyon Filmi dalında Emmy’ye aday gösterildi. Janney, Illumination’ın Minyonlar ve Canavarlar filminde bir karakteri seslendirdi; Ridley Scott’ın, Jacob Elordi, Josh Brolin ve Margaret Qualley’yle birlikte rol aldığı The Dog Stars filminde de yer aldı.

John Benjamin Hickey’nin yönettiği, Ed Harris, Joe Keery ve Lily Rabe’in rol aldığı Other Desert Cities, 18 Ekim’de Hudson Theatre’da açılıyor ve 17 Ocak 2027’ye kadar sahneleniyor. Ardından Illumination’ın Not Alone filminin seslendirme kadrosuna ve Justine Triet’nin yönettiği Fonda filminin oyuncu topluluğuna katılıyor. Sahnede bir kez daha aile reisi değil, kız kardeş rolünde; Janney’nin en belirleyici işlerini yaptığı yer de tam olarak bu koltuk.