Rosie Perez: Brooklyn sesinden asla vazgeçmeyen oyuncu

Rosie Perez

Photo: Joella Marano from Manhattan, NYC / CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons

Doğum	6 Eylül 1964 Bushwick, Brooklyn, New York, Amerika Birleşik Devletleri
Meslek	Oyuncu ve koreograf
Tanınan işler	Yırtıcı Kuşlar ve Muhteşem Harley Quinn, El Dorado Yolu, Doğruyu Seç
Ödüller	Los Angeles Film Eleştirmenleri Derneği En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu Ödülü · Boston Film Eleştirmenleri Derneği En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu Ödülü · Chicago Film Eleştirmenleri Derneği En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu Ödülü

Rosie Perez’i çoğu zaman görmeden önce duyarsınız. Önce sesi gelir: hızlı, tiz, iliklerine kadar Brooklynli; kimse için törpülenmeyi kabul etmeyen Porto Rikolu bir ezgiyle. Kariyerinin uzun bir döneminde bu ses önüne çekilmiş bir sınır gibi görüldü; Perez de bunu açıkça dile getirdi. Spike Lee ve Mike White gibi birbirinden çok farklı yönetmenlerin onu kadrajda görmek istemesinin, New York’ta salsa müziğinin doğuşunu anlatan bir podcast’in hikâyeyi aktarması için onu seçmesinin nedeni de bu ses.

Rosa María Perez, annesinin dünyaya getirdiği on çocuğun biri olarak Bushwick’te büyüdü ve çocukluğunun büyük bölümünü annesinden uzakta geçirdi. Annesi zaman zaman hapse giriyordu; Rosie önce teyzesiyle yaşadı, ardından grup evlerinde ve koruyucu ailelerin yanında kaldı. On iki yaşına kadar New York Eyaleti’nin yasal vesayeti altındaydı. Rahibeler, katı Katolik terbiyesinin şekillenmesinde rol oynadı; daha sonra anı kitabına da adını vereceklerdi. Üçüncü sınıfta konuşma bozukluğu olduğunu öğrendi. Sonunda baba tarafından halasının yanına yerleşti ve Queens’teki Grover Cleveland High School’dan mezun oldu.

Ekranlara tesadüfen adım attı. 6 Eylül 1964’te doğan Bushwickli genç kadın, biyokimya eğitimi almayı planlayarak Los Angeles City College’da okumak üzere batıya taşınmış, stres atmak için dans etmeye gitmişti. Soul Train programından bir yetenek avcısı onu bir kulüpte dans ederken fark etti. Eğitimli bir dansçı değildi ama dans etmeyi seviyordu; sonunda üniversiteyi bıraktı. 1988’de New York’taki Funky Reggae kulübünde Spike Lee ile tartışmaya girdi. Lee, Perez’in kendisine bağırışını beğendi ve onu Do the Right Thing (1989) filminde, ekrandaki sevgilisi Tina rolüne seçti. Açılış jeneriğinde Public Enemy’nin “Fight the Power” şarkısı eşliğinde yaptığı öfkeli solo dans, hâlâ filmin akıllarda kalan imgesi.

Hollywood’dan devamı gelmedi. Filmin başarısına rağmen onu oyuncu olarak ciddiye alan bir menajer ya da ajans bulamayınca, ilk kariyerinin yanı sıra ikinci bir kariyer kurdu. Janet Jackson, Bobby Brown, Diana Ross ve LL Cool J’nin müzik videolarının koreografisini yaptı; Fox’un skeç programı In Living Color’daki dans grubu Fly Girls’ün koreografı oldu. Bu çalışmalarıyla üç Primetime Emmy adaylığı kazandı. Bir sonraki önemli sinema rolü, Woody Harrelson’ın basketbol maçlarında bahis oynayan karakterinin sevgilisi Gloria’yı canlandırdığı Beyazlar Beceremez (1992) oldu. Gloria, Jeopardy! yarışmasına katılabilmek için takıntılı biçimde çalışıyor ve sonunda yarışmayı kazanıyordu.

Ardından eleştirmenlerin ona bakışını değiştiren performans geldi. Peter Weir’in Fearless (1993) filminde Perez, uçak kazasında bebeğini kaybeden ve hayatta kaldığı için kendini affedemeyen genç anne Carla Rodrigo’yu canlandırdı. Film gişede başarısız oldu ama bu rol Perez’e En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu dalında Akademi Ödülü adaylığı, Altın Küre adaylığı ve Los Angeles, Boston ve Chicago eleştirmen birliklerinden en iyi yardımcı kadın oyuncu ödülleri getirdi. Ardından Size de Çıkabilir’de (1994) Nicolas Cage’in çıkarcı eşini oynadı, Álex de la Iglesia’nın Perdita Durango (1997) filminde Javier Bardem’le başrolü paylaştı ve DreamWorks’ün El Dorado Yolu (2000) filminde Chel’i seslendirdi.

Alışılagelmiş anlatıya göre Oscar adaylığı onu başrole taşımalıydı ama nedense bu gerçekleşmedi. Perez’in açıklaması daha yalın. NPR’ın Fresh Air programında 2022’de New York Porto Riko aksanının rollerin önünde engel olup olmadığı sorulduğunda, “Yüzde yüz. Elbette oldu,” diye yanıt verdi. New York aksanının Billy Crystal’ın önünde hiçbir zaman engel oluşturmadığını söyleyerek, renkli birinin, özellikle de Latin kökenli birinin aksanının aleyhine işlediğini savundu. Filmografisi de “ateşli” komik yan karakter klişesinden çok onun sözünü destekliyor: ekrandaki en güçlü performansı olan Fearless’ta, neredeyse bütünüyle keder duygusuyla oynanan dramatik bir roldeydi; buna karşın sonrasında gelen rollerin çoğu, sesi yüksek yardımcı karakterler oldu. Crystal kıyaslamasının bir de beklenmedik yanı var. Bu karşılaştırmayı yaptıktan iki yıl sonra onunla başrolü paylaşıyordu.

Yolunu değiştiren her şey kendi seçimi değildi. 2009’da Law & Order: Special Victims Unit’in bir bölümünün çekimleri sırasında boynundan sakatlanması ameliyat olmasını gerektirdi ve dizinin yapımcılarına dava açmasına yol açtı. 2014’te The View programına sunucu olarak katıldı, ertesi yılın temmuz ayında ayrılacağını açıkladı. Aynı dönemde Larry David’in Fish in the Dark oyunuyla Broadway’e döndü, Handbook for an Unpredictable Life adlı anı kitabını yayımladı ve aktivizmini görünür kılmayı sürdürdü: ABD Donanması’nın Vieques’i kullanmasını protesto ettiği bir gösteride 2000 yılında tutuklandı, Barack Obama’nın HIV/AIDS Başkanlık Danışma Konseyi’nde görev yaptı ve New York’ta sanat eğitimi alanında faaliyet gösteren kâr amacı gütmeyen Urban Arts Partnership’in sanat kuruluna başkanlık ediyor. Sanatçı Eric Haze ile 2013’ten bu yana evli.

Ekran kariyerinin ikinci yarısı, ilk yarısından daha istikrarlı geçti. Üşütük Kafalar’da (2008) yozlaşmış polis Carol’ı, Yırtıcı Kuşlar’da (2020) ise dedektif Renee Montoya’yı canlandırdı. HBO Max’in The Flight Attendant dizisindeki Megan Briscoe rolüyle 2021’de oyunculuk dalında ilk Primetime Emmy adaylığını aldı. Ardından Apple TV+’ın iki dilli gerilim dizisi Now and Then (2022), Your Honor’ın ikinci sezonunda tekrarlanan bir federal savcı rolü ve Billy Crystal’la karşılıklı oynadığı Apple TV+ psikolojik gerilim dizisi Before (2024) geldi. 2025’te Spike Lee’nin Yüksekten Alçağa filminde kendisi olarak göründü. Bu konuk oyuncu rolü, otuz yılı aşkın süre önce Bedford-Stuyvesant’ta bir sokakta başlayan döngüyü tamamladı.

Geçen yıl onu yeniden müziğe ve yetiştiği sokak kültürüne yaklaştırdı. Şubat 2026’da Calvin Klein’ın denim kampanyasında BTS’ten Jung Kook’un karşısında bir plakçı dükkânı sahibini canlandırdı. Haziranda Futuro Media, Fania Records’u konu alan ve Perez’in sunuculuğunu yaptığı Our Thing: The Birth of Salsa in Nueva York podcast serisini yayımladı. Perez daha sonra WNYC’de canlı bir bölüm kaydetti; bu kayıt, Nuyorican olarak büyümek ve 2024’te Jake Paul ile Mike Tyson arasındaki maçı yorumcu olarak takip ettiği boks üzerine bir sohbete dönüştü.

Sıradaki durak, Côte d’Azur’da bir otel. HBO, Mike White’ın tatildeki zenginleri hicveden dizisi The White Lotus’un dördüncü sezonunda Perez’e rol verdi; bu kez hikâye Cannes Film Festivali sırasında geçiyor. Çekimler Nisan 2026’da Fransa’da başladı. HBO’nun duyurularında Perez’in rolüne ilişkin ayrıntı verilmedi; kanal, dizinin 2027’nin ilk yarısında yayımlanacağını belirtti. Böylece Bushwick’ten gelen ses, bir zamanlar sorun olarak görüldüğü seçme odalarından çok uzakta, televizyonun en çok konuşulan dizilerinden birinin tam ortasında yer alacak.