Tony Xu: Annesinin çalıştığı restoranda bulaşık yıkayan DoorDash CEO’su

Tony Xu

Doğum	1985 Nanjing, China
Meslek	DoorDash kurucu ortağı ve CEO'su

ABD’nin en büyük teslimat uygulamasını yöneten Tony Xu’nun, şirket hakkında en sık tekrarladığı cümle şu: Teslimat hâlâ yeterince iyi değil. Şirketin bu sonbaharda hissedarlara gönderdiği mektupta da kabul ettiği üzere, market alışverişi teslimatında ürün «henüz istenen noktada değil» ve müşteriler kusurlu bir hizmet için fazladan ücret ödemek zorunda kalıyor. Xu’nun çalışma tarzı tam da bu şikâyetten besleniyor. İster bir depo, ister bir robot, ister doğrudan satın alınan bir rakip olsun, önerdiği her çözüm DoorDash’i büyütüyor; şirketin büyüklüğü de her defasında ona karşı en güçlü argümana dönüşüyor.

Xu, bulaşık yıkadığı çocukluk yıllarından bu yana bu sorunun peşinden koşuyor. Ebeveynleri Nanjing’den Champaign, Illinois’e taşındığında dört yaşındaydı. Babası University of Illinois’te doktora yaparken, Çin’de tıp eğitimi alan annesi kendi kliniklerini açana kadar restoranlarda çalıştı. Xu da annesinin çalıştığı mutfakta tabakları ovuyordu. ABD’ye Xu Xun adıyla gelmişti; yeni adını televizyondan seçti: Bir zamanlar İngilizce öğrenmesine yardımcı olduğunu söylediği dizilerden Who’s the Boss?’taki Tony Danza karakterinden esinlenerek Tony adını aldı. Basketbolu da İngilizce öğrenmesine katkı sağlayan etkenler arasında sayıyor.

University of California, Berkeley’de endüstri mühendisliği ve yöneylem araştırması okudu. Gelecekteki eşi Patti’yle de kilisede tanıştı. Sonraki yılları, bir lojistik şirketi için hazırlanmış eğitim programını andırıyordu: Square’de staj yaptı, barkod tarama uygulaması RedLaser’da iş geliştirme görevini üstlendi, McKinsey & Company’de analist olarak çalıştı ve eBay ile PayPal’da strateji pozisyonlarında bulundu. Ardından Stanford Graduate School of Business’ın MBA programına kaydoldu ve 2013’te mezun oldu.

Xu, 2012’de Stanford’da sınıf arkadaşları Andy Fang, Evan Moore ve Stanley Tang’le birlikte PaloAltoDelivery.com adlı, temel işlevlere sahip bir teslimat sitesi kurdu. Siparişleri kurucular kendileri taşıyordu. Proje, Mayıs 2013’te DoorDash’e dönüştü; Xu da o tarihten beri sürdürdüğü CEO’luk ve yönetim kurulu üyeliği görevlerini üstlendi. Rakipleri yoğun kent merkezleri için mücadele ederken DoorDash banliyölere ve büyük restoran zincirlerine yöneldi. Pandemi restoranların yemek salonlarını kapattığında, şirketin bu tercihler sayesinde oluşan ağı yoğun talebi karşılamaya hazırdı. Aralık 2020’deki halka arz, Xu’yu otuzlu yaşlarının ortasında milyarder yaptı.

Halka arzın ardından gelen yıllar, büyüme alışkanlığını sınadı. DoorDash, Finlandiya merkezli teslimat şirketi Wolt’u tümüyle hisse karşılığında satın almayı kabul etti. Anlaşmanın duyurulduğu sıradaki değeri yaklaşık 8,1 milyar dolardı; ancak 2022’de tamamlandığında DoorDash’in hisse fiyatındaki düşüş, kayıtlara geçen satın alma bedelini yaklaşık 2,8 milyar dolara indirmişti. Şirket aynı yılın kasım ayında 1.250 kurumsal çalışanını işten çıkardı. Xu, çalışanlara gönderdiği e-postada ekiplerin büyümesi konusunda gerektiği kadar sıkı davranmadıklarını söyledi. 2022’deki 1,37 milyar dolarlık zarar, 2024’te şirketin ilk tam yıllık net kârına, 123 milyon dolara dönüştü. Xu, Ocak 2022’den bu yana Meta’nın yönetim kurulunda da yer alıyor.

Daha çetin sorular, direksiyon başındaki çalışanlarla ilgili. DoorDash, 2020’de Uber, Lyft ve Instacart’la birlikte, uygulama üzerinden çalışan kuryelerin işçi değil bağımsız yüklenici sayılmasını sağlayan Kaliforniya referandum önerisi Proposition 22 için yaklaşık 200 milyon dolar harcadı; seçmenler öneriyi kabul etti. New York başsavcısı, Şubat 2025’te DoorDash’in 2017-2019 yılları arasında müşterilerin bahşişlerini, kuryelere önceden garanti ettiği taban ücreti karşılamak için kullanmasıyla ilgili 16,75 milyon dolarlık uzlaşmayı duyurdu. Ödeme, eyaletteki yaklaşık 63.000 çalışana tazminat olarak dağıtılacaktı. Aynı ay Uber, restoranları daha yüksek komisyonlarla tehdit ederek münhasır teslimat anlaşmalarına zorladığı iddiasıyla DoorDash’e Kaliforniya’da dava açtı; DoorDash iddiaları dayanaksız olarak nitelendirdi. Şirketle ilgili tartışmaların pratikte gelip dayandığı yer tek bir kişi: Şirketin 2026 tarihli vekâlet bildirimine göre, oy hakları kendisine devredilmiş hisseler de hesaba katıldığında Xu, DoorDash’teki oy gücünün yaklaşık yüzde 55’ini kontrol ediyordu.

Genişleme hız kesmedi. DoorDash, Ekim 2025’te İngiliz teslimat grubu Deliveroo’yu devralma işlemini tamamladı; anlaşmanın değeri yaklaşık 2,9 milyar sterlindi. Bundan günler önce Xu, DoorDash Labs tarafından geliştirilen ve yollarda, bisiklet şeritlerinde ve kaldırımlarda kullanılmak üzere tasarlanan küçük, otonom teslimat robotu Dot’u tanıtmıştı. İlk pilot uygulamanın Phoenix bölgesinde yapılması planlanıyordu. 2026’nın üçüncü çeyreğinde şirket, yüzde 28 artışla 993 milyon siparişi işleme aldı; 4,6 milyar dolar gelir ve 466 milyon dolar net kâr açıkladı. Kazançların ele alındığı telefon konferansında, kullanıcıları adına yemek siparişi veren yapay zekâ ajanları sorulduğunda Xu, bu tür asistanların toplamda yalnızca birkaç yüz sipariş verdiğini söyledi ve analistleri bu eğilim konusunda «gerçeklerden kopmamaları» gerektiği yönünde uyardı.

Aynı hafta Xu en büyük bahsini yaptı. DoorDash, 28 Ekim 2026’da Instacart’ı hisse başına 65 dolardan, toplamda yaklaşık 17 milyar dolara satın almak üzere anlaşma imzaladı. Bedelin en az dörtte üçü nakit ödenecek, finansmanın arkasında ise JPMorgan’ın köprü kredisi bulunacaktı. Xu, hissedarlara gönderdiği mektupta anlaşmayı şöyle savundu: Market teslimatı ancak stokları kontrol eden taraf olduğunda iyileşebilir; depolar ise masraflarını karşılayabilmek için Instacart’ın hacmine ihtiyaç duyan, sabit maliyetli bir iş koludur. American Economic Liberties Project ve Groundwork Collaborative’in de aralarında bulunduğu tüketici ve işçi örgütleri, Federal Trade Commission’a anlaşmayı engellemesi çağrısı yaptı. Şirketler, Instacart hissedarlarının onayına ve ABD, Kanada ile İsrail’deki düzenleyici kurumların iznine bağlı olarak işlemin 2027 sonlarında ya da 2028’in ilk yarısında tamamlanmasını bekliyor.

Xu, şirket dışındaki yaşamını San Francisco’da, 2013’te evlendiği Patti ve iki çocuğuyla sürdürüyor. Çift, Giving Pledge’i imzaladı; Berkeley, Northwestern ve Asyalı Amerikalılar ile Pasifik Adalıları destekleyen kuruluşlara bağışlarda bulundu. Xu eskiden maraton koşardı ve kendisini Golden State Warriors’ın koyu bir taraftarı olarak tanımlıyor.

Şimdi sırada, antitröst düzenleyicilerinin önünde geçecek uzun bir bekleyiş var ve inceleme, Xu’nun en sevdiği argümanı doğrudan sınayacak. Xu’ya göre DoorDash, market teslimatını olması gereken kaliteye ulaştırmak için Instacart’ın ölçeğine ihtiyaç duyuyor. Dosyaya karar verecek kişiler ise ülkenin teslimat siparişlerinin çoğunu zaten karşılayan bir şirketin, Amerikalıların market alışverişi yaptığı başlıca platforma dönüşmesine de izin verilip verilmemesi gerektiğini değerlendirecek.

Etiketler: ceos, iş dünyası, iş dünyası liderleri, Instacart, DoorDash, Tony Xu