Theresa Ikoko, neşeyi halkının dili sayan oyun yazarı

Theresa Ikoko

Doğum	2000 London
Meslek	Oyun yazarı
Ödüller	Alfred Fagon Ödülü

Theresa Ikoko, Londra’nın gençlik adalet sistemine takılmış gençlerle uzun günler çalıştıktan sonra, geceleri mum ışığında Girls’ü yazdı. Üç karakterini “gerçekten hoş birer arkadaş” olarak görüyordu: “Tanıdığım en harika kızlar.” Tisana, Haleema ve Ruhab ünlüler hakkında dedikodu yapıyor, seks pozisyonlarını karşılaştırıyor ve karbonhidratlardan kaçış planları kuruyor. Ardından kuzey Nijerya’da silahlı militanlar tarafından kaçırılıyorlar; oyun, korku ortaya çıktığında ve kızların daha önce düşünmek zorunda kalmadıkları dinî farklılıklar önem kazanmaya başladığında, arkadaşlığın ne kadar dayanabileceğini soruyor.

İlk sahnelenişinden on yıl sonra Girls Londra’ya dönüyor. Bu yıl genç yönetmenlere verilen JMK Award’ın sahibi Ewa Dina, Young Vic’in Maria Theatre’ında yeni bir prodüksiyonu sahneye koyuyor; üç arkadaşı Hannah Akhalu, Tara Tijani ve Sewa Zamba canlandırıyor. Bu sırada BBC, Ikoko’nun Nikki May’in çok satan ilk romanından uyarladığı Wahala’nın çekimlerini sürdürüyor; Ikoko dizinin senaryosunu yazdı ve yönetmenliğini de üstleniyor. Kendi kendini yetiştirmiş oyun yazarı, başkalarının kitaplarını televizyona uyarlama konusunda Britanya’nın en çok güvendiği isimlerden biri hâline geldi; temel inancıysa hiç değişmedi: Neşe, zor hayatların kıyısında değil, tam merkezinde yer alır.

Ikoko, Doğu Londra’daki Hackney’de, Nijeryalı bir annenin tek başına büyüttüğü dokuz çocuktan biri olarak sosyal konut sitelerinde yetişti. Igbo halkından olan Ikoko, Chinua Achebe’den “Afrika yazınının vaftiz babası” diye söz etmiş; romancının kendi halkını “böylesine cüretkâr ve gururlu” biçimde anlattığını söylemişti. Alfred Fagon Award için kaleme aldığı yazıda, Sister Souljah’ın romanlarından birinin “14 yaşımdayken bütün hayatım hâline geldiğini” yazdı; yıllar sonra cezaevlerinde çalışırken tanıştığı genç erkeklere bu kitaptan kopyalar aldı. Royal Holloway’de psikoloji, ardından Oxford’da kriminoloji ve kriminal psikoloji okudu. 2019’da tam zamanlı yazarlığa geçmeden önce Islington’ın çete sorunlarıyla mücadele eden bütünleşik ekibinde beş yıl çalıştı. Bu iş, “çete” sözcüğüne karşı içinde kalıcı bir kuşku uyandırdı. Stylist’e, bu kelimenin herkesi “yoksulluk, erişim, eğitim, aşırı kalabalık ya da toplumsal dışlanma” hakkında konuşmaktan kurtardığını söylemişti.

Yazar olduğunu söylemeye başlamadan önce de yazıyordu. The Race Card, 2013’te Tricycle’ın genç yazarlar programında okundu; Visiting Hours, Hackney Attic ve Coventry’deki Belgrade Theatre’da okuma tiyatrosu kapsamında sahnelendi; ilk uzun oyunu Normal ise 2014’te Talawa Firsts’ün okuma programına seçildi. Oyunu Talawa’nın sanat yönetmeni Michael Buffong seçmişti. Ikoko, bu oyun sayesinde bir ajansla anlaştı; oysa kendi sözleriyle, hiçbir eğitimi, referansı ya da kendisine kefil olacak kimsesi olmadan yola çıkmıştı.

Girls, 2015’te Britanya’da çalışan Afrika ya da Karayip kökenli oyun yazarlarına verilen en iyi yeni oyun dalındaki Alfred Fagon Award’ı kazandı. Ardından 2016’da gelecek vadeden oyun yazarlarına verilen George Devine Award, Channel 4 Playwrights’ Scheme bursu ve Verity Bargate Award kısa listesi geldi. Oyun, Soho Theatre ve Talawa ortak yapımı olarak Aldeburgh’daki HighTide Festival’de açıldı; Birmingham Rep üzerinden Soho’ya taşındı ve 2017’de Edinburgh Fringe’e turne yaptı. Metin Methuen Drama tarafından yayımlandı. The Times, HighTide programını değerlendirirken Ikoko’nun oyununu Elinor Cook’un eseriyle birlikte “keskin ve kışkırtıcı iki yeni yapıt” arasında saydı. Ikoko, oyunun bir haber hikâyesi gibi okunmasını hiçbir zaman istemedi. Stylist’e, “Oyun Boko Haram hakkında değil,” dedi. “Kızlar hakkında yazmak istedim; erkekler hakkında değil.”

Onu sinema dünyasına taşıyan da bu oyun oldu. Rocks’un yönetmeni Sarah Gavron ve ekibiyle tanışmasını Sight and Sound’a anlatırken, “Londralı bir kızım, Girls adında bir oyun yazdım; sanırım onlar da ‘Londra’daki kızlar’ diye Google’da arattı, ben de karşılarına çıktım,” dedi. Hikâye, Ikoko’nun ablasına yazdığı bir aşk mektubu olarak başlamıştı. Ikoko ve ortak senaristi Claire Wilson, senaryo son biçimini almadan önce Hackney’deki okullardan 9. sınıf kızlarıyla bir yıl boyunca atölyeler yaptı. Annesi ortadan kaybolunca küçük erkek kardeşinin bakımını üstlenmek zorunda kalan genç Rocks’ı Bukky Bakray canlandırdı. Film 2019’da Toronto’da ilk kez gösterildi, Eylül 2020’de Britanya sinemalarında gösterime girdi ve Ikoko ile Wilson’a özgün senaryo ve en iyi Britanya çıkışı dallarında BAFTA adaylıkları kazandırdı. Ikoko, filmin sıcaklığını şöyle açıklıyordu: “Bence neşe, halkımızın dilidir.”

Televizyondaki kariyeri büyük ölçüde uyarlamalar üzerine kurulu. BFI London Film Festival’deki ilk gösteriminin ardından Kasım 2023’te BBC Three’de izleyiciyle buluşan Grime Kids, DJ Target’ın grime müziğinin Bow’da doğuşunu anlatan 2018 tarihli kitabını, beş arkadaşın büyüme hikâyesini konu alan bir kurmacaya dönüştürdü. Ikoko, dizinin hafif tonunu savundu. Doğu Londra gazetesi Roman Road’a, “Özellikle siyahların hikâyelerinde, her tema, her bölge ya da her sosyal konut sitesi için tek bir hikâyemiz olduğu düşüncesi var,” dedi. “Oysa tek tip bir topluluk değiliz ve deneyimlerimiz de tek tip değil.”

Wahala bu yaklaşımı prime time’a taşıyor. 2022’de yayımlanan May’in romanı, çevrelerine düzen bozucu bir yeni kişinin, Isobel’in katılmasıyla dengeleri sarsılan, otuzlu yaşlarındaki Nijerya kökenli Britanyalı arkadaşları anlatıyor. BBC, Firebird Pictures iş birliğiyle romanı BBC One ve iPlayer için altı bölümlük bir gerilim dizisine uyarlıyor. Başrollerde Adelayo Adedayo, Cush Jumbo ve Susan Wokoma yer alırken oyuncu kadrosunda Deborah Ayorinde ve Nijeryalı yıldız Genevieve Nnaji de bulunuyor. Ikoko yönetmenliği Leonora Lonsdale ve Remi Weekes ile paylaşıyor; aynı zamanda dizinin yürütücü yapımcılarından biri. BBC drama direktörü Lindsay Salt, Ikoko’nun senaryolarını “mutlak bir keyif; sürükleyici, zengin ve karmaşık karakterlerle dolu” diye nitelendirdi.

Girls, Young Vic’te 22 Ekim-21 Kasım 2026 tarihleri arasında sahnelenecek; basın gecesi 27 Ekim’de. Ikoko, Alfred Fagon Award profilinde, yazdığı oyunları kimlerin izlemesini istediğini bir zamanlar şöyle anlatmıştı: “Bir yazar olarak, okuldaki 14 yaşındaki kızların, üniversite öğrencilerinin ve cezaevi kapıları ardındaki yetişkin erkeklerin hayatını değiştirecek şeyler yazmak istiyorum.” Bununla mütevazı bir şeyi kastettiğini de eklemişti: Birinin kitap okumaya karar vermesi ya da televizyonu açıp kendini ekranda görmesi. Bu sonbaharda Girls’ün yeni oyuncu kadrosu, Güney Londra’da bu seyirciyle buluşacak.

Etiketler: Meghan Markle, senaristler, Caleb Landry Jones, oyun yazarları, Young Vic, Theresa Ikoko