Lior Raz, Fauda’yı kendi hayatından yazan eski komando

Lior Raz

Photo: Ofer Hajayov / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

Doğum	24 Kasım 1971 Jerusalem, Israel
Meslek	Oyuncu ve senarist
Tanınan işler	Gladyatör II, 6 Underground, Tuner
Ödüller	2 Oscar

Lior Raz, tahliye etmeye geldiği bir ailenin kapısını çaldığında, içeridekiler ona bakıp “Doron?” diye sordu. Raz, adının Lior olduğunu ve hemen oradan ayrılmaları gerektiğini söyledi. Bu kısa karşılaşma, kariyerini iki cümlede özetliyor. Raz, genç bir asker olarak yaşadıklarından yola çıkarak Fauda’yı birlikte yarattı, dizide birliğin komutanı olarak kendisini oynadı ve kendi yaşam öyküsüyle öylesine iç içe geçmiş bir karakter yarattı ki izleyiciler artık ikisini birbirinden ayırmaz oldu. İşlerinde dönüp dolaşıp sınadığı soru şu: Doron Kavillio’yu yazan adam, kendisini onun içinden çıkaracak bir hikâye yazabilir mi?

Her şey Arapçayla başladı. Raz’ın anne babası Irak ve Cezayir’den İsrail’e göç etmiş Mizrahi Yahudileri. Raz, Kudüs’ün hemen dışındaki Ma’ale Adumim’de büyüdü. Donanmanın komando birliğinde ve Şin Bet’te görev yapmış babası, daha sonra bir fidanlık işletmeye başladı. Raz evde babası ve büyükannesiyle, ayrıca çocukken birlikte oynadığı fidanlıktaki Filistinli işçilerle Arapça konuşuyordu. Yıllar sonra bu dil yetkinliği bir televizyon dizisinin çıkış noktası olacaktı.

24 Kasım 1971’de Kudüs’te doğan Raz, 18 yaşında askere yazıldı ve askerleri Arap kılığına girerek görev yapan, gizli terörle mücadele birimi Duvdevan’da komando oldu. Yirmi yıl boyunca yedek kuvvetlerde görev yapmayı sürdürdü. 19 yaşındayken, üç yıldır birlikte olduğu kız arkadaşı Iris Azulai, 1990’da Kudüs’teki bıçaklı saldırıda öldürüldü. Katili, Gilad Shalit karşılığında yapılan 2011’deki esir takasında serbest bırakıldı. Raz, Iris’in adını işlerinin içinde yaşatmaya devam etti: Fauda’nın bir bölümünü ona adadı; Netflix dizisi Hit & Run’ın kahramanı da onun soyadını taşıyor.

Oyunculuğa giden yol Los Angeles’tan geçti. 1993’te bir güvenlik şirketi, Arnold Schwarzenegger’in korumalığını yapması için onu işe aldı. 24 yaşında İsrail’e dönen Raz, Tel Aviv’deki Nissan Nativ oyunculuk stüdyosunda eğitim aldı ve yaklaşık on yıl boyunca İsrail ekranlarında küçük rollerle yer bulmaya çalıştı; Nadav Lapid’in Policeman filmindeki polis komutanı rolü de bunlardan biriydi.

Dönüm noktası, Haaretz gazetecisi Avi Issacharoff’la birlikte yazdığı senaryoyla geldi. Arapçada “kaos” anlamına gelen Fauda, Batı Şeria’da görev yapan gizli bir birliği konu alıyor. Dizi 2015’te İsrail uydu kanalı Yes’te yayın hayatına başladı; Netflix ise Aralık 2016’da diziyi dünya çapında izleyiciyle buluşturdu. The New York Times, 2017’nin en iyi uluslararası dizisi seçti. İsrail Televizyon Akademisi, diziye 2016’da en iyi drama dâhil altı ödül, 2018’de ise Raz’a en iyi erkek oyuncu ödülü de dâhil olmak üzere on bir ödül verdi.

Yurt dışında Raz’a çoğunlukla otorite sahibi erkek rolleri teklif edildi. Operation Finale’de Mossad şefi Isser Harel’i, Michael Bay’in 6 Underground filmindeyse diktatör Rovach Alimov’u canlandırdı. Apple TV+ dizisi The Crowded Room’da, Tom Holland’ın karakterine kol kanat geren ev sahibi Yitzhak rolündeydi. Fauda hayranı olan Ridley Scott, Gladiator II için gladyatör eğitmeni Viggo rolünü seçmelere katılmadan ona teklif etti; ardından rolün fazla küçük kalmasından kaygılandı. Raz ise kadrajdan şöyle bir geçse bile memnun olacağını söyledi.

Kendi projeleriyse daha çetin bir yol izledi. Issacharoff, Dawn Prestwich ve Nicole Yorkin’le birlikte yarattığı Hit & Run, Ağustos 2021’de Netflix’te yayınlandı. Raz, eşinin ölümünün ardındaki gerçeğin peşine düşen tur rehberi Segev Azulai’yi canlandırıyordu. Netflix diziyi ertesi ay iptal etti. Raz’ın Issacharoff’la birlikte kurduğu Faraway Road Productions, 2022’de Candle Media tarafından satın alındı ve Imad Mughniyeh’i bulmak için yıllar süren takibi konu alan Showtime mini dizisi Ghosts of Beirut’u yaptı. Raz, Netflix’in yurt dışına taşıdığı ve İsrail’de 2023’ün en yüksek izlenme oranına ulaşan dizisi A Body That Works’ta ise farklı bir oyunculuk tonuna yöneldi. Keshet 12 yapımı drama, taşıyıcı anneliği konu alıyor.

Fauda’ya yönelik eleştiriler hiç dinmedi; üstelik diziyi iki taraftan da hedef aldı. Boykot, Tecrit ve Yaptırımlar kampanyası, diziyi orduyu yücelten ırkçı ve Arap karşıtı propaganda olarak nitelendirdi. Öte yandan bazı İsrailli eleştirmenler de dizinin İsraillileri olumsuz gösterdiğini düşündü. Raz’ın yanıtı değişmedi: Propaganda yapma niyetiyle yola çıkmadığını söylüyor; sağ görüşlü İsraillilerin de kendisine, dizinin Filistinlileri ekranda ilk kez insan olarak görmelerini sağladığını anlattığını belirtiyor. Bu gerilim dizinin çıkış fikrinde zaten mevcut. Gizli bir birliğin içinden anlatılan bir dizi, Filistinli karakterlerine acılarını ve derinliklerini verebilir ama izleyiciden onları avlayanlarla birlikte hareket etmesini de isteyebilir. En iyi sezonları, bu rahatsızlığı ortadan kaldırmak yerine olduğu gibi bırakanlar.

7 Ekim 2023’teki saldırı, diziyle Raz’ın hayatı arasında kalan mesafeyi de ortadan kaldırdı. Raz, sunum hazırlamak üzere Romanya’dayken kız kardeşi, saldırganlar yaklaşırken mahsur kaldığı Kibbutz Erez’den onu aradı. Raz o gece ülkesine döndü ve Issacharoff ile Yohanan Plesner’la birlikte, roket ateşi altında aileleri tahliye etmek için Sderot’a gitti. O yolculuk sırasında bir yabancı kapıyı açıp ona Doron diye seslendi. Savaş, yapım ekibini de vurdu: ekip üyesi Matan Meir Gazze’de çatışırken öldürüldü, rol arkadaşı Idan Amedi ise yedek asker olarak görev yaptığı sırada yaralandı.

Beşinci sezon, yaşananların ardından ortaya çıktı. Saldırıdan önce yazılan senaryolar rafa kaldırıldı ve sezon, yönetmen koltuğuna Omri Givon’un geçmesiyle baştan kuruldu. 7 Ekim’den iki yıl sonrasında geçen sezonda Doron’un ekibi Marsilya’ya gidiyor; ancak güvenlik kaygıları nedeniyle çekimler Budapeşte’ye taşındı. Mélanie Laurent oyuncu kadrosuna katıldı; saldırıyı anlatan iki bölüm için izleyici uyarısı eklendi. Dizi 18 Mayıs’ta Yes’te başladı, 8 Eylül’de ise Netflix üzerinden dünya çapında yayınlandı. Raz, intikamla başlayıp başka bir noktada sona eren bir sezon olduğunu söylüyor ve izleyicilerin barışın neden önemli olduğunu anlayarak diziden ayrılmasını umuyor.

Doron’dan uzaklaştığında Raz’ın son dönem işleri alışılmadık ölçüde çeşitlilik gösteriyor. Erez Tadmor’un, büyükbabasının yaşamından esinlenen ve Yahudi bir partizanı konu alan Soda filminde başrolü üstlendi. Temmuz 2025’te yayınlanan, senaryosuz altı bölümlük Netflix dizisi Off Road’da yakın arkadaşı Rotem Sela’yla Kırgızistan ve Kazakistan’ı dolaştı; yolculukta onlara bir terapist de eşlik etti. Daniel Roher’ın Mayıs ayında ABD sinemalarında gösterime giren soygun filmi Tuner’da ise kendi müşterilerini soyan bir güvenlik şirketini yöneten Uri’yi canlandırıyor. Uri, Leo Woodall’ın canlandırdığı piyano akortçusunu kasaları açması için ekibine katıyor.

Raz, oyuncu Meital Berdah ile evli. Dört çocukları var ve Ramat Hasharon’da yaşıyorlar.

Bir sonraki senaryosu da kurgusal bir görevden önce gerçek bir kurtarma operasyonunu anlatıyor. Leviathan Productions, 2024’te Raz ve Issacharoff’u, oğlu Noam Tibon’un ailesini Kibbutz Nahal Oz’dan kurtarmak için güneye giden emekli general hakkında bir uzun metrajlı film olan October 7th’i yazmak üzere tuttu; filmin vizyon tarihi henüz açıklanmadı. Daha yakın bir tarihteyse Raz’ın, Doron’u geri getiren sezon hakkında konuşmak üzere 15 Kasım’da Chicago’da olması bekleniyor.

Öne çıkan filmler

Gladyatör II (2024) — Tuner (2026) — rolünde Uri

Etiketler: oyuncular, Ridley Scott, Fauda, Lior Raz, Tuner, Avi Issacharoff

İlgili kişiler

Öne çıkan filmler

İlgili kişiler

Tartışma