Mel Brooks 100 yaşında Yogurt olarak dönüyor: alay emekliye ayrılmıyor

Mel Brooks

Photo: John Mathew Smith & www.celebrity-photos.com from Laurel Maryland, USA / CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons

Doğum	28 Haziran 1926 Brooklyn, New York City, United States
Meslek	Film yapımcısı ve komedyen
Tanınan işler	Oyuncak Hikayesi 4, Genç Frankenstein, Otel Transilvanya 2
Ödüller	Oscar · Academy (yaşam boyu başarı) · 2 Tony · Grammy · Emmy · Kennedy Center Honors · AFI (yaşam boyu başarı)

Mel Brooks ciddiyete hiç güvenmedi. Neredeyse ömür boyu tekrarladığı çalışma teorisine göre bir zorbanın gücünü elinden almanın en emin yolu onu kötü şarkı söyleyip kötü dans etmeye zorlamak, bir türü sevmenin en dürüst yolu ise onun eşyalarını devirmektir. Türk seyircisi bu mekanizmayı Yeşilçam’dan tanır: Turist Ömer Uzay Yolu’nda, bir bilimkurgu efsanesini mahalle mizahıyla tersyüz etmişti. Bu inanç Brooks’u, sonraki bütün parodilerin hâlâ ödünç aldığı parodi ustası yaptı. Hollywood’un en çok ödül almış palyaçosunun neden yeniden bir cüppe ve dev kulaklar takmaya hazırlandığını da açıklıyor: Amazon MGM’in, onun Star Wars parodisinin devamı olarak hazırladığı Spaceballs: The New One‘da yine Schwartz’ın minik bekçisi Yogurt’u ve kibirli Başkan Skroob’u oynuyor.

İşin rahatsız edici yanı, Brooks’un bütün kariyeri boyunca iğnelediği şeye dönüşmüş olması. Artık bir anıt: 100. doğum gününde Hollywood’dan bir saygı dalgasıyla kutlandı, HBO Max’te adı en eski esprisini geri dönüştüren iki bölümlük bir belgesele konu oldu. Geç dönem Brooks şu soruyu soruyor: Bir insanı aziz ilan edip yine de terbiyesiz olmasına izin verebilir misiniz?

Bu terbiyesizlik hakkını erken kazandı. Brooklyn’in yoksul semti Brownsville’de, 28 Haziran 1926’da Kitty Brookman ile Max Kaminsky’nin en küçük oğlu Melvin James Kaminsky dünyaya geldi. Babası o iki yaşındayken öldü; sahne adını daha sonra annesinin kızlık soyadından türetti. 1944’te askere alındı, 1104. İstihkâm Taburu’nda muharebe istihkâmcısı olarak görev yaptı ve Ardennes Muharebesi’nden geçti. O günden beri Hitler’den alınabilecek tek değerli intikamın alay olduğunu söyler.

Televizyon ona ilk yazar odasını verdi. 1950’lerin başında Sid Caesar’ın Your Show of Shows programının yazar kadrosuna katıldı; ekipte Carl Reiner ve Neil Simon da vardı. Ardından Caesar’ı Caesar’s Hour‘a kadar izledi. Reiner’la birlikte partilerde, her şeyi görmüş iki bin yaşında bir ihtiyarı anlatan The 2000 Year Old Man‘i doğaçlama yapıyordu; skeç plaklara dönüştü ve on yıllar sonra bir Grammy getirdi. 1965’te Buck Henry’yle birlikte beş sezon süren casus parodisi Get Smart‘ı yarattı ve Amerikan televizyonuna sakarlığın da bir marka olabileceğini öğretti.

Yönetmen olarak ilk uzun metrajı The Producers, sonra gelen her şeyin kurallarını koydu. Zero Mostel ve Gene Wilder, batması umuduyla Springtime for Hitler adlı bir müzikal sahneleyen Broadway’li bir dolandırıcıyla muhasebecisini oynar. Eleştirmenlerin bir kısmı espriyi zevksiz buldu, Brooks yine de En İyi Özgün Senaryo Oscar’ını kazandı. İlf ve Petrov’un romanından uyarladığı The Twelve Chairs gişede battı. Brooks onu hâlâ en sevdiği filmler arasında sayıyor.

Sonra adını kalıcı kılan yıl geldi. Yazar ekibinde Richard Pryor’ın da bulunduğu Blazing Saddles, Cleavon Little’ın canlandırdığı siyahi bir şerifi ırkçılarla dolu bir Vahşi Batı kasabasına bıraktı ve kamerayı ırkçılara çevirdi. Gene Wilder’la birlikte yazılan, Universal korku filmlerine bir aşk mektubu olarak siyah-beyaz çekilen Young Frankenstein, ikisine de Oscar adaylığı getirdi. İki film de 1974’te çıktı. Sonraki 13 yıl boyunca formül Deli Dolu, Hitchcock pastişi Yükseklik Korkusu, History of the World, Part I ve Uzay Topları ile işlemeye devam etti.

Daha az görünen ama daha çok şey anlatan taraf Brooksfilms’ti. Şirketi 1980’de David Lynch‘in Fil Adam filmini yaptığında Brooks, seyirci salona espri beklentisiyle girmesin diye kendi adını jenerikten çıkardı. Şirket daha sonra David Cronenberg’in The Fly filmini destekledi. Yüzünü her şeyin üstüne koymakta ısrar eden komedyen, eser gerektirdiğinde onu saklamayı da biliyordu; şakacı maskesinin pek itiraf etmediği bir çelişki bu.

Kanonlaşmış versiyon, biçimin mucidini geride bıraktığı dönemi de atlıyor. Salaklar Prensi Robin Hood‘da hâlâ Cary Elwes ve genç bir Dave Chappelle vardı, ama Dracula: Dead and Loving It eleştirmenlerden ağır darbe aldı, gişede çuvalladı ve yönettiği son film olarak kaldı. Parodi o sırada çoktan Zucker kardeşlere ve taklitçilerine geçmişti. En çok gurur duyduğu filmler ise bugün, kendi isteğiyle girdiği bir tartışmanın ortasında duruyor: 2017’de BBC Radio 4’e Blazing Saddles‘ın bugün asla çekilemeyeceğini, çünkü “aptalca politik doğrucu olduğumuzu, bunun da komedinin ölümü” olduğunu söyledi. Savunucuları filmdeki hakaretlerin hep onları söyleyenlerin üstüne düştüğünü hatırlatıyor. Eleştirmenleri ise bir esprinin hedefinin odada hiçbir zaman yalnız olmadığını söylüyor.

Kariyerinin ikinci yarısını sahne kurtardı. The Producers‘ın Nathan Lane ve Matthew Broderick’li Broadway versiyonu 2001’de rekor kıran 12 Tony Ödülü kazandı; bunların üçü Brooks’undu. Böylece, aralarında Mad About You‘daki Phil Amca rolüyle aldığı üç ödülün de bulunduğu Emmy’lerinin yanına nadir bir EGOT eklendi. Onurlar o günden beri durmadı: 2009’da Kennedy Center Honors, 2013’te AFI Yaşam Boyu Başarı Ödülü, 2016’da Ulusal Sanat Madalyası, 2017’de BAFTA Fellowship ve Ocak 2024’te Governors Awards’ta onur Oscar’ı. 2021’de All About Me! adlı anılarını yayımladı, iki yıl sonra Hulu için History of the World, Part II‘yi yazıp anlatıcılığını üstlendi.

Özel hayatı daha çok yas yoluyla kamuya açıldı. Florence Baum’la ilk evliliğinden üç çocuğu oldu. 1964’te Anne Bancroft’la evlendi ve onun 2005’teki ölümüne kadar birlikte kaldılar; oğulları Max Brooks, zombi romanı World War Z‘nin yazarı. Gene Wilder’ın 2016’da, Carl Reiner’ın 2020’de ölümü, mizahını en iyi tanıyan iki ortağını elinden aldı. Bu kayıp, Judd Apatow ile Michael Bonfiglio’nun Ocak 2026’da HBO Max’te yayımlanan belgeseli Mel Brooks: The 99 Year Old Man!‘in altından akıp gidiyor.

Brooks 28 Haziran 2026’da 100 yaşına girdi ve bu doğum günü etrafındaki takvimi pek çok aktif oyuncununkinden daha dolu. Mayısta FX ve Hulu, pilot bölümünü Taika Waititi’nin yönettiği, başrolünde Zach Galifianakis‘in olduğu ve Brooks’un yönetici yapımcılığını üstlendiği Very Young Frankenstein dizisine onay verdi. Josh Greenbaum’un yönettiği, senaryosunu Josh Gad, Benji Samit ve Dan Hernandez’in yazdığı Spaceballs: The New One, Rick Moranis ve Bill Pullman’ı geri getiriyor ve 23 Nisan 2027’de ABD sinemalarında vizyona girecek. Brooks o gün hâlâ 100 yaşında olacak ve lastik kulaklı, lateks bir bilge ağzından, kutsal hiçbir şeyin iyi bir kahkahadan sağ çıkmadığını savunmaya devam edecek. Kendisi bile.