Eyre Yarımadası’nın güney ucunda, rüzgâra açık bir uçurumun tepesinde, ülkenin en nadir hayvanlarından bazıları giderek daralan kıyı çalılıklarının içinde tutunmaya çalışıyor: fiziğin kurallarına bile pek uyuyormuş gibi görünmeyen minicik bir çalıkuşu ve dünyada başka hiçbir yerde bulunmayan bir deniz aslanı. Çevre koruma kurumu şimdi bu yerin fırlatma rampası olamayacağına karar verdi.

Karar, Whalers Way’de yörüngeye roket fırlatılacak bir kompleks kurmak için alan açmak isteyen havacılık ve uzay şirketi Southern Launch’ı doğrudan ilgilendiriyor; aynı zamanda Avustralya’nın uzay yarışı hakkında kendine anlattığı hikâyeyi de sessizce yeniden yazıyor. Bu hikâye bugüne kadar hırsı, uzay üslerini, nitelikli işleri ve ülkenin yörüngede kendine yer edinmesini öne çıkardı. Şimdi gelen hesaplaşma ise bütün bu hırsın yükselirken neleri ezip geçmesine izin verilebileceğiyle ilgili.

South Australia Native Vegetation Council, alanı 1987’den bu yana koruma altına alan bir miras anlaşmasının değiştirilmesi talebini reddetti. Southern Launch’ın fırlatma rampaları için yerli bitki örtüsünü temizleyebilmesi, tam da bu onaya bağlıydı. Eyalet hükümetinden bir sözcü sonucu açıkça ifade etti: “NVC, Southern Launch’a başvurusunun onaylanmadığını bildirdi.” Şirket daha önce bölgede test roketleri fırlatmış, bunlardan biri rampada alev almıştı. Bu olay, çalılık yangınlarına yatkın bir koruma alanındaki tehlikenin ne kadar somut olduğunu hatırlatıyor.

Alanı olağanüstü kılan özellikler, aynı zamanda onu kırılgan hâle getiriyor. Whalers Way koruma alanı 700’den fazla yerli türe ev sahipliği yapıyor. Bunların arasında nesli tehlike altındaki iki kuş türü — mallee kırbaçkuşu ve Eyre Yarımadası’nın güney emu çalıkuşu — ile yalnızca bu güney kıyılarında üreyen, nesli tehlike altındaki Avustralya deniz aslanı da var. BirdLife Australia’dan Rebecca Boulton, “Whalers Way’deki birkaç tür, iyileştirme çalışmalarımızın parçası; mallee kırbaçkuşu da üzerinde çalıştığımız türlerden biri,” dedi.

Bilim insanlarını en çok tedirgin eden tehdit gözle görülmüyor: ses. Modern roketler otomobil ya da uçaklardan çok daha gürültülü. Falcon-9 roketlerinin oluşturduğu sonik patlamaların, fırlatma rampasından 50 kilometreden daha uzakta ortalama 119 desibele ulaştığı, en yüksek seviyenin ise 133 desibele yaklaştığı ölçüldü. Whalers Way projesi de karada 133 desibele varan azami aşırı basınç öngörüyor. Kafatasının tamamı yaklaşık onda bir gram gelen bir emu çalıkuşu için bu, gürültü değil; beyin, akciğer ve hava dolu diğer organlarda travmatik hasara yol açabilecek bir patlama dalgası. Kuşlar işitme duyularını kaybedebilir ve iyileşmeleri haftalar sürebilir. Yılda onlarca fırlatmaya çıkması planlanan bir takvim karşısında bu, hesabı imkânsız bir riske dönüşüyor.

İşte kutlama havasındaki haberlerin genellikle atladığı nokta bu. Avustralya’da Queensland’deki Bowen Orbital Spaceport ve South Australia’daki Koonibba Test Range hâlihazırda faaliyette; sektör, Space (Launches and Returns) Act ve çevre açısından EPBC Act kapsamında düzenleniyor. Kâğıt üzerinde koruyucu önlemler mevcut. Whalers Way ise bu önlemler gerçekten sınandığında ne olduğunu gösteriyor: Bir çalıkuşuna ve bir deniz aslanına verilmiş eski bir söz, fırlatma planıyla karşı karşıya getiriliyor ve sözü tutmak ağır basıyor.

Karar son söz olmayabilir. Eyaletin çevre bakanı hükümetin karara itiraz edip etmeyeceğini açıklamadı; yetkililer de Southern Launch’ın değiştirilmiş bir planla yeniden başvurmasının önünü açık bıraktı. Ancak emsal artık kayıtlara geçti: Bir uzay şirketine hayır denebilir — maliyet gerekçesiyle değil, mühendislik gerekçesiyle değil; çoğu Avustralyalının hayatında hiç görmeyeceği canlıların hayatta kalması için.

Uzay yarışının büyüsü, her zaman gezegeni terk edebilme ihtimalimizdi. South Australia’daki bir uçurumun tepesinden gelen ders ise üzerinde durduğumuz gezegen için hâlâ hesap vermemiz gerektiği.

Etiketler: Avustralya yaban hayatı, nesli tükenen türler, Southern Launch, uzay yarışı, Whalers Way

Avustralya, nesli tükenmekte olan yaban hayatını korumak için roket üssünü durdurdu

Benzer içerikler

SpaceX, Starship’in 13. uçuşunu kutluyor ama Ay’ı belirleyecek test hâlâ yapılmadı

Avrupa dünyanın en iyi uydularını üretiyor ama fırlatmak için SpaceX’i kiralıyor

Isar Aerospace yörüngeye çıktı. Avrupa’nın yılda 40 fırlatma iddiası başladı

JWST, Chariklo’nun iç halkasının yoğunlaştığını ve dış halkasının solduğunu ortaya koydu

Dünya’yı Tehdit Eden Asteroit: BM İlk Kez Gezegen Güvenliği Protokolünü Etkinleştirdi

OpenAI ve Anthropic yapay zekâyı yavaşlatmak istiyor — bu onlara hendek kazıyor

Tartışma