Duncan Jones, sekiz yıl sonra Rogue Trooper ile stüdyosuz geri döndü

Duncan Jones

Photo: Gage Skidmore / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

Doğum	30 Mayıs 1971 Bromley, London, England
Meslek	Film yönetmeni
Tanınan işler	Yaşam Şifresi, Ay, Warcraft: İki Dünyanın İlk Karşılaşması
Ödüller	BAFTA · British Independent Film Award for Best British Independent Film · British Independent Film Awards · Hugo Award for Best Dramatic Presentation, Long Form

Tek bir animatör Rogue Trooper üzerinde çalışmaya başlamadan önce Duncan Jones senaryoyu eline aldı ve bütün karakterleri kendi sesiyle seslendirdi: genetiğiyle oynanmış askeri, bilinçleri tüfeğinde, miğferinde ve sırt çantasında yaşamaya devam eden üç ölü silah arkadaşını, peşine düştüğü haini. Evde kaydedilen bu radyo tiyatrosu filmin ilk kurgusu oldu. Ay filminden bu yana yaptığı en bağımsız iş için yerinde bir başlangıç bu; kariyerinin bugün nerede durduğunu da açıkça gösteriyor. Jones bir büyük stüdyonun parasıyla da çalıştı, bir yayın platformunun sunduğu özgürlükle de. Vardığı sonuç sert: ikisi de ona istediği filmi vermiyor.

Kendi yolundan gitme alışkanlığı eskiye dayanıyor. Duncan Zowie Haywood Jones, 30 Mayıs 1971’de Londra’nın güneyindeki Bromley Hastanesi’nde dünyaya geldi; David Bowie ile ilk eşi Angie’nin tek çocuğuydu. Babası “Kooks” şarkısını, Hunky Dory albümünde yer alan o parçayı, onun için yazdı. Boşanmanın ardından velayet Bowie’ye verildi ve çocuk Londra, Berlin ve İsviçre’deki Vevey arasında, çoğunlukla babası ve İskoç dadısı Marion Skene’in bakımında büyüdü. Basın ona Zowie Bowie diyordu. On iki yaşında kendisine Joey denmesini istedi, sonra Joe; 18 yaşlarında ise doğum belgesindeki ada geri döndü. Bowie değil, Jones.

Yönetmenliğe giden yol uzun ve şaşırtıcı ölçüde akademikti. İskoçya’daki yatılı okul Gordonstoun’da okudu, Ohio’daki College of Wooster’da felsefe lisansını tamamladı, Vanderbilt Üniversitesi’nde doktoraya başladı ve bunu bırakıp London Film School’a geçti; 2001’de mezun oldu. Ardından reklam filmleri ve siyasi simülasyon oyunu Republic: The Revolution için ara sahne yönetmenliği geldi. French Connection markası için 2006’da çektiği, iki kadının kavga edip kısa bir an öpüştüğü reklam, İngiltere’nin reklam denetim kuruluna 127 şikâyet getirdi. Reklamcılık ona ilk uzun metrajının en çok ihtiyaç duyacağı beceriyi öğretti: ucuz bir görüntüyü pahalı göstermek.

Ay, Sam Rockwell düşünülerek yazıldı, beş milyon dolara mal oldu ve Shepperton Stüdyoları’nda tek bir Ay üssü dekorunda 33 günde çekildi; dijital efekt yerine gerçek maketler kullanıldı. Rockwell, Ay’ın karanlık yüzünde üç yıllık yalnız bir sözleşmeyi bitirmek üzere olan ve bu görevi üstlenen ne ilk ne de tek kişi olduğunu fark eden bir adamı oynuyor. 2009’da Sundance’teki galasının ardından film dünya genelinde on milyon doların altında hasılat yaptı ama Jones’a en iyi İngiliz ilk film BAFTA’sını, İngiliz bağımsız sinema ödüllerinden ikisini ve en iyi dramatik sunum dalında Hugo Ödülü’nü kazandırdı. Oyuncular arasında, şimdi Rogue Trooper filminde seslendirmeyle geri dönen komedyen Matt Berry de vardı.

Hollywood hızlı davrandı. Jake Gyllenhaal Ay filmini izledi ve Yaşam Şifresi filmini Jones’un yönetmesi için bastırdı. Chicago’ya giden bir banliyö treninde sekiz dakikalık bir zaman döngüsüne kurulu bu gerilim filmi, 2011’de 32 milyon dolarlık bütçeyle 147 milyon dolar hasılat yaptı. Jones’a göre stüdyo hâlâ filmin hiç kâr etmediğini iddia ediyor. Sonra Warcraft: İki Dünyanın İlk Karşılaşması geldi: Legendary’nin Blizzard oyunundan uyarladığı, 2013’te Sam Raimi‘den devraldığı ve orkların hikâyede insanlar kadar ağırlık taşıması için yeniden yazdığı film. Hastalık tüm yapım sürecini çerçeveledi. Eşi, fotoğrafçı Rodene Ronquillo, proje başladığında meme kanseri tedavisi görüyordu; babası ise Ocak 2016’da, filmin vizyona girmesinden beş ay önce öldü. The New York Times’a “Filmim kanserle başladı ve kanserle bitti” dedi.

Warcraft: İki Dünyanın İlk Karşılaşması filminin rakamları iki şekilde okunabilir ve ikisi de doğru. Film dünya genelinde 439 milyon dolar hasılat yaptı, bunun 225,5 milyonu Çin’den geldi ve yedi yıl boyunca tarihin en çok hasılat yapan video oyunu uyarlaması olarak kaldı. ABD’de ise 47,4 milyonda kaldı, eleştirmenler Rotten Tomatoes’ta yüzde 29 verdi ve 160 milyon dolarlık bütçe artı tanıtım masraflarıyla film hiçbir zaman başa baş noktasına ulaşamadı. Hikâyenin kolay versiyonu, seri film makinesinin ezdiği auteur anlatısıdır. Mute bu anlatıyı bozuyor. Netflix, Jones’un on yılı aşkın süredir peşinde olduğu projeyi çekmesine izin verdi: Alexander Skarsgård’ın dilsiz bir barmeni, Paul Rudd‘ın da onun yoluna çıkan adamı oynadığı, Berlin’de geçen bir kara film; hesap verilecek bir gişe de yoktu. Bu, yüzde 21 ile en kötü eleştiri alan filmi. Yani Yaşam Şifresi filminden sonra işlerin ters gitmesi yalnızca stüdyo müdahalesiyle açıklanamaz.

Rogue Trooper projesini Temmuz 2018’de, Mute yayımlandıktan birkaç ay sonra duyurdu. Gerry Finley-Day ve Dave Gibbons’ın İngiliz çizgi roman dergisi 2000 AD için yarattığı karakter, daha önce bir sinema uyarlaması girişimini de yarıda bırakmıştı. Jones, Ay filminden beri yanında olan yapımcı Stuart Fenegan ile birlikte 2000 AD’nin sahibi Rebellion’ı filmi beraber yapmaya ikna etti ve animasyonu seçti; çünkü o ölçekte gerçek oyunculu bir savaş filmi hiçbir bağımsız bütçeye sığmıyordu. Treehouse Digital filmi Epic Games’in Unreal Engine 5 motoruyla üretti, ancak ekip uzun dönemler boyunca motordan çıkıp başka programlara geçmek zorunda kaldı. İş dört yılı biraz aştı. Seslendirme kadrosu İngiliz sinemasının yoklama listesi gibi: başrolde Aneurin Barnard, yanında Hayley Atwell, Jack Lowden, Sean Bean, Diane Morgan ve Reece Shearsmith.

Filmin dünya prömiyeri 22 Haziran 2026’da Annecy animasyon festivalinde yapıldı; bu, Jones’un önceki uzun metrajından sekiz yıl sonraydı. 19 Eylül’de ise Toronto Film Festivali’nin Midnight Madness bölümünde gösterildi. Eleştiriler sıcak ama oybirliğiyle değil. Screen Daily filmi Amerika’nın Marvel‘ına karşı küçük, yırtık bir İngiliz alternatifi olarak tanımladı ve her şeyin işlemediğini kabul etti; Looper mizahı övdü ve oyun görünümüne alışmanın zaman aldığı uyarısını yaptı. Toronto gösterimi sırasında filmin hâlâ bir sinema dağıtımcısı yoktu. Jones “Bir stüdyo filmi yapmıyorum” dedi; seyirci tepkilerinin ve eleştirilerin, alıcılara normalde büyük bir stüdyo logosunun verdiği güveni vereceğine bel bağlıyor.

Özel hayatında Jones, Kasım 2012’de Rodene Ronquillo ile evlendi; çift o günden bu yana meme kanserinin erken teşhisi için kampanya yürütüyor. 2016’da doğan bir oğulları ve 2018’de doğan bir kızları var. Jones ayrıca Ay ve Mute evrenini, ortak yazarlarından biri olduğu Madi: Once Upon a Time in the Future adlı çizgi romanla ekranın dışına taşıdı.

Eylül’de Netflix yıllarıyla ilgili bir soruya, Mute filmini mümkün kılan, yönetmenlere alan tanıyan o dönemin kapandığını söyleyerek yanıt verdi: “Bu artık olmuyor.” Rogue Trooper onun cevabı: ilk kez hayata geçirmeye çalıştığında henüz var olmayan araçlarla yapılmış, bağımsız finanse edilmiş, tamamlanmış bir uzun metraj. Bundan sonraki hamle onun elinde değil. Bir İngiliz yönetmenin bir oyun motorunun içinden geçen sekiz yıllık dolambaçlı yolculuğunun beyaz perdeyi hak ettiğine karar verecek dağıtımcıya ait.