Salma Hayek, Oscar adaylığı getiren filmin yapımcılığını üstlenen ve 60 yaşında yönetmenliğe geçen oyuncu

Salma Hayek

Photo: Martin Kraft / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

Doğum	2 Eylül 1966 Coatzacoalcos, Veracruz, Mexico
Meslek	Oyuncu, film yapımcısı ve yönetmen
Tanınan işler	Çizmeli Kedi: Son Dilek, Gün Batımından Şafağa, Eternals
Ödüller	Emmy · Altın Küre · TVyNovelas Award for Best Female Revelation · Women in Film Lucy · Knight of the Legion of Honour · Star on the Hollywood Walk of Fame

Salma Hayek, Meksika televizyonunun en tanınan yüzlerinden biri olarak Los Angeles’a geldiğinde, aksanının izleyicilere ev işlerinde çalışan kadınları düşündüreceği söylenmişti. Bu sözü onlarca yıldır, pek de içerlemeden ve kimsenin unutmasına izin vermeden tekrarlıyor. Sonrasında yaptıklarının çoğunu açıklayan da bu. Hollywood’un Meksikalı bir kadına sunduğu roller az ve sınırlıydı; o da kendi rollerini yaratmayı öğrendi: hakları buldu, oyuncu kadrosunu bir araya getirdi, parayı topladı ve başrolü üstlendi. Ona Oscar adaylığı getiren Frida, filmi kendisi yaptığı ve peşini bırakmadığı için var oldu.

Bu alışkanlığı şimdi onu yeni bir yere götürüyor. Başkalarının projelerinin yapımcılığını üstlendiği, bir televizyon filmiyle birkaç müzik videosu yönettiği yılların ardından Hayek, altmış yaşında, doğduğu Meksika eyaletinde yazar ve yönetmen olarak ilk sinema filmini çekiyor. Bir zamanlar egzotik aşk nesnesi olarak sınıflandırılan oyuncu, şimdi setin yönetimini elinde tutuyor.

Veracruz’da çocukluk, Louisiana’da manastır okulu ve bir telenovela

Hayek, 2 Eylül 1966’da doğduğu Veracruz eyaletindeki petrol limanı Coatzacoalcos’ta büyüdü. Lübnan kökenli babası Sami Hayek Domínguez’in ailesinin kökleri Baabdat kasabasına dayanıyordu; babası endüstriyel ekipman alanında faaliyet gösteren bir şirketi yönetmiş, petrol sektöründe yöneticilik yapmış ve bir dönem şehrin belediye başkanlığına aday olmuştu. İspanyol kökenli annesi Diana Jiménez Medina opera sanatçısıydı ve yetenek avcılığı da yapıyordu. Küçük kardeşi Sami ise mobilya tasarımcısı oldu.

Ailesi varlıklıydı ve Katolik inancına sıkı sıkıya bağlıydı. Hayek on iki yaşındayken Louisiana’nın Grand Coteau kentindeki Academy of the Sacred Heart’ta yatılı okumayı seçti; burada disleksi tanısı kondu. Meksika’ya döndüğünde uluslararası ilişkiler okumak için Universidad Iberoamericana’ya kaydoldu ama önce televizyon geldi. 1988’de Un nuevo amanecer ile yaptığı çıkış ona en iyi yeni kadın oyuncu dalında TVyNovelas ödülünü kazandırdı. Ardından Televisa, yirmi üç yaşındayken onu Teresa dizisinin başrolüne seçti. 1989 ile 1991 arasında 125 bölüm yayımlanan telenovela, Hayek’i ülke çapında ünlü yaptı.

İngilizcede baştan başlamak

Hayek bu başarıyı geride bıraktı. 1991’de kısıtlı İngilizcesi ve okuma güçlüğüyle Los Angeles’a taşındı; dil dersleri aldı ve Stella Adler’dan oyunculuk eğitimi gördü. İş bulmak zordu. Daha sonra, Latin kökenli kadınlar için ortada ne bir sektör ne de rol olduğunu söylemişti. Dream On ve The Sinbad Show dizilerinde konuk oyuncu olarak yer aldı, Allison Anders imzalı Mi vida loca filminde yardımcı bir rol üstlendi ve Showtime gerilimi Roadracers’ta oynadı. Bu film, Robert Rodriguez’le yaptığı birçok iş birliğinin ilkiydi.

Meksika onu hâlâ istiyordu. Televisa’nın başındaki Emilio Azcárraga Milmo, ülkeye dönmesi için ona özel bir anlaşma teklif etti; Hayek kabul etmedi. Bunun yerine tek bir film için geri döndü: Jorge Fons’un, Naguib Mahfouz’un romanını Kahire’den Mexico City’ye taşıyan uyarlaması El callejón de los milagros. Filmde fuhuşa sürüklenen yoksul bir genç kadın olan Alma’yı canlandırdı. Yapımın Meksika sineması tarihinde başka hiçbir filmden daha fazla ödül kazandığı bildirildi; ayrıca Hayek’e en iyi kadın oyuncu dalında Ariel Ödülü adaylığı getirdi.

Rodriguez, Banderas ve giyinik kalmak için mücadele ettiği rol

Rodriguez ve o dönem yapım ortağı olan Elizabeth Avellan, birkaç seçmenin ardından Hayek’i Desperado filminde Antonio Banderas’ın karşısında oynattı. Çekimlerin en zor kısmı aşk sahnesiydi: Hayek çıplak görünmek istemiyordu ve sahnenin bir saat yerine sekiz saatte çekildiğini anlattı. Yaklaşık yedi milyon dolara mal olan film, ABD’de yirmi beş milyon dolardan fazla hasılat yaptı ve Hayek’in yüzünü Amerikan izleyicisine tanıttı. From Dusk Till Dawn’da omuzlarında bir pitonla masanın üzerinde dans eden vampir kraliçe rolündeki kısa görünümü ise bu yüzü insanların hafızasına bambaşka bir biçimde kazıdı.

Ardından romantik komediler geldi. Matthew Perry’yle karşılıklı oynadığı Fools Rush In filminde Roger Ebert, eski bir formülün tatlı bir tekrarı olarak nitelediği yapımda Hayek’in performansını özellikle öne çıkardı. Sonra 54, Robert Rodriguez’in The Faculty filmi ve Kevin Smith’in Dogma’sı geldi. Hayek bu son filmde, büyük sanatçılara ilham verdiği hâlde takdir görmeyen ilham perisi Serendipity’yi canlandırdı. Will Smith’le birlikte rol aldığı Wild Wild West, döneminin en pahalı filmlerinden biriydi ve gişede başarısız oldu.

Frida ve bedeli

Hayek 1999’da kendi yapım şirketi Ventanarosa’yı kurdu. Şirketin ilk uzun metrajlı filmi, Meksika’nın yabancı dilde Oscar adayı olarak sunduğu Arturo Ripstein imzalı El coronel no tiene quien le escriba oldu. Hayek, Dominik diktatörü Rafael Trujillo’ya karşı çıkan kız kardeşlerden Minerva Mirabal’ı canlandırdığı televizyon filmi In the Time of the Butterflies’ın hem yapımcılığını üstlendi hem de başrolünde oynadı.

Hayek’in hayatını şekillendiren proje, daha on üç ya da on dört yaşındayken aklına düşmüştü. Frida Kahlo’nun tablolarını ilk gördüğünde çirkin ve grotesk bulduğunu, ama bakmayı sürdürdüğünü kendisi de anlattı. Filmi hayata geçirmek için Kahlo ve Diego Rivera’nın eserlerinin haklarını elinde bulunduran Dolores Olmedo’yla temasa geçti; 1998’de Rivera rolü için Alfred Molina’ya teklif götürdü. Filmin yönetmenliğini Julie Taymor üstlendi. Frida, 2002’de güçlü eleştiriler ve sanat sineması izleyicisinin ilgisiyle gösterime girdi; biri makyaj, diğeri Elliot Goldenthal’ın müziği dalında olmak üzere iki Akademi Ödülü kazandı ve Hayek’i en iyi kadın oyuncu dalında Oscar’a aday gösterilen ilk Meksikalı oyuncu yaptı. Hayek ayrıca Altın Küre, BAFTA ve Screen Actors Guild ödüllerine de aday gösterildi.

Hayek, on beş yıl sonra bu başarının bedelini anlattı. Aralık 2017’de The New York Times’ta yayımlanan yazısında, filmin dağıtımını yapan Miramax’ın sahibi Harvey Weinstein’ın kendisini taciz ettiğini ve tekliflerini reddedince yapımı bir mücadele alanına çevirdiğini yazdı. Weinstein, önden çıplaklığın da görüldüğü bir seks sahnesi çekilmesini istemiş, aksi takdirde filmi durdurmakla tehdit etmişti. Bu yazı, kariyerindeki büyük zaferi yalnızca elde ettiği değil, aynı zamanda sağ çıkmayı başardığı bir süreç olarak yeniden çerçeveledi.

Kameranın arkasında, sessizce

Hayek yapımcılığa devam etti ve yönetmenliğe başladı. Yapımcılığını ve yönetmenliğini üstlendiği Showtime filmi The Maldonado Miracle, çocuklara yönelik bir özel programda üstün yönetmenlik dalında Daytime Emmy kazandırdı. Prince için bir müzik videosu yönetti, 2005’te Cannes Film Festivali jürisinde görev aldı ve Ben Silverman’la birlikte Kolombiya telenovelası Yo soy Betty, la fea’yı Amerikan televizyonuna uyarladı. Ortaya çıkan Ugly Betty, 2006’dan 2010’a kadar ABC’de yayımlandı, en iyi komedi dizisi dalında Altın Küre kazandı ve Hayek’e biri konuk kadın oyuncu, diğeri baş yapımcı olarak olmak üzere iki Primetime Emmy adaylığı getirdi.

Bu yıllardaki oyunculuk kariyeri inişli çıkışlıydı. Once Upon a Time in Mexico, Rodriguez üçlemesini kârlı bir şekilde tamamladı; Pierce Brosnan’la oynadığı After the Sunset ise gişede çakıldı. Bandidas’ta arkadaşı Penélope Cruz’la banka soyguncularını canlandırdı; Lonely Hearts’ta ise katil Martha Beck rolünü üstlendi.

Gişe odaklı yıllar ve eleştirmenlerin gözden kaçırdığı işler

2010’dan itibaren Hayek, geniş kitleler için komedi filmlerinin ve serilerin tanıdık yüzlerinden biri hâline geldi. Adam Sandler’la birlikte oynadığı Grown Ups, yerden yere vuran eleştirilere rağmen 270 milyon dolardan fazla hasılat yaptı; devam filmi de aynı başarı formülünü tekrarladı. Puss in Boots ve beğeni toplayan devam filmi Puss in Boots: The Last Wish’te Banderas’ın karşısında Kitty Softpaws’ı seslendirdi. The Hitman’s Bodyguard ve devam filminde Samuel L. Jackson’ın canlandırdığı tetikçinin ağzı bozuk eşini oynadı; eleştirmenler bu karakteri, filmlerin kendisinden daha çok sevdi.

Hayek hakkındaki alışıldık anlatının fazla pürüzsüzleştiği nokta burası. İlk filmlerini pazarlayan seks sembolü imajı hiçbir zaman bütünüyle kaybolmadı; dünyanın en güzel kadınları listeleri de zaman zaman, hak ettiği ilgiyi görmesi gereken işlerin önüne geçti. Bunlar arasında Cannes’da Altın Palmiye için yarışan Matteo Garrone imzalı Tale of Tales’te canlandırdığı, çocuk sahibi olmayı çaresizce isteyen kraliçe rolü ya da Miguel Arteta’nın Beatriz at Dinner filminde zengin bir adamın akşam yemeği davetini sessizce altüst eden bütüncül sağlık uzmanı karakteri vardı. Bu performans ona Independent Spirit Ödülü adaylığı kazandırdı. Hayek’in kamuoyu önündeki açıklamaları da her zaman tutarlı değildi: Bir keresinde feminist olmadığını söylemiş, daha sonra bu görüşünü değiştirmişti. Öte yandan Frida için mücadele eden yapımcı, ekran süresinin büyük bölümünü kendisinden pek bir şey talep etmeyen stüdyo komedilerinde geçirdi. İki durum da aynı anda doğru.

Ajak, Gucci ve Jolie

Chloé Zhao, Marvel’ın Eternals filminde ölümsüz kahramanların lideri Ajak rolü için Hayek’i seçti. Hayek, kostümü ilk gördüğünde duygulandığını söyledi; çünkü ellili yaşlarındaki Meksikalı bir kadın süper kahraman olma fırsatı bulmuştu. Film dünya çapında yaklaşık 400 milyon dolar hasılat yaptı ve Hayek’in canlı aksiyon filmlerindeki en büyük başarısı oldu. Ridley Scott daha sonra onu House of Gucci’de, Lady Gaga’nın canlandırdığı Patrizia Reggiani’nin sırdaşı Pina Auriemma rolüne seçti. Black Mirror’ın “Joan Is Awful” bölümünde kendisini oynadı ve Magic Mike’s Last Dance’te yer aldı.

Angelina Jolie, Alessandro Baricco’nun romanından uyarlanan Without Blood filminde Hayek’e Nina rolünü verdi. Filmde bir kadın, savaş sırasında ailesini öldüren adamlardan biriyle onlarca yıl sonra yüzleşiyor. Karşısındaki adamı Demián Bichir canlandırıyor. Film, Eylül 2024’te Toronto Uluslararası Film Festivali’nde gösterildi; eleştiriler karışıktı ve pek çok eleştirmen filmi değil, iki başrol oyuncusunu övdü. Yapım Eylül 2026’da Amerikan sinemalarında gösterime girdi. Hayek ayrıca Chris Evans ve Anya Taylor-Joy’la birlikte Romain Gavras’ın hiciv filmi Sacrifice’ta rol aldı. Film 2025’te Toronto’da prömiyer yaptı ve Netflix, ABD’deki gösterim haklarını satın aldı.

Toplumsal mücadeleler, şirketler ve aile

Hayek kamera dışında en uzun soluklu çalışmasını kadınlara yönelik şiddetle mücadeleye verdi. 2005’te ABD Senatosu’nda Kadına Yönelik Şiddet Yasası’nın yenilenmesini desteklemek üzere ifade verdi ve Eve Ensler’ın kurduğu V-Day örgütünün yönetim kurulunda yer alıyor. 2009’da UNICEF’le Sierra Leone’ye yaptığı ziyaret sırasında, annesi süt üretemeyen bir haftalık bebeği emzirerek emzirme konusundaki damgalamayla mücadele etti. Beyoncé ve Frida Giannini’yle birlikte 2013’te Gucci’nin kadın haklarına yönelik kampanyası Chime for Change’i başlattı; ayrıca tetanos aşılarına kaynak sağlayan Pampers ve UNICEF programının uzun süredir sözcülüğünü yapıyor. İş dünyasında ise 2011’de kendi kozmetik markası Nuance by Salma Hayek’i piyasaya sürdü.

Hayek, sonradan Amerikan vatandaşlığına geçti. 2007’de lüks ürünler grubu Kering’in başındaki François-Henri Pinault’yla nişanlandığını duyurdu ve aynı yılın eylül ayında kızları Valentina’yı dünyaya getirdi. Çift, 2009’da Sevgililer Günü’nde Paris’te evlendi. Hayek, yapımcılığını üstlendiği ve mirasına yazılmış bir aşk mektubu diye nitelediği animasyon filmi Kahlil Gibran’s The Prophet’ın tanıtımı sırasında, 2015’te babasıyla birlikte Baabdat’a gitti. Fransa 2011’de ona Legion of Honour nişanı verdi; Hollywood 2021’de Walk of Fame’de ona bir yıldız ayırdı; Time ise 2023’te Hayek’i dünyanın en etkili yüz kişisi arasında gösterdi.

Altmış yaşında, Paris’te ve kendi setinde

Bu yıl takvimi oldukça yoğundu. 2026 FIFA Dünya Kupası elçisi olarak 11 Haziran’da Mexico City’deki Estadio Azteca’da düzenlenen açılış töreninde, 48 ülkenin bayraklarının geçişinden önce karşılama konuşmasını yaptı. 2 Eylül’de altmış yaşına bastı ve Instagram’da “60 y agradecida” notuyla bu günü kutladı. The Cut’a Jolie’yle verdiği ortak söyleşide artık Paris’te, yeni bir evde tam zamanlı yaşadığını söyledi ve kendisini “boş yuvacı” olarak tanımladı. Ayrıca Grown Ups 3’te Roxanne rolüne geri dönüyor; Netflix filmin çekimlerine ağustos ayında New Jersey’de başladı.

Hayek için en önemli proje, senaryosunu yazdığı ve yönetmenliğini üstlendiği Arena. Oyuncu kadrosunda Yura Borisov ve Cara Delevingne yer alırken görüntü yönetmenliğini Philippe Le Sourd yapıyor. Yapımcılığı Jolie, Stacy Perskie ve Hayek’in uzun süredir birlikte çalıştığı yapım ortağı José Tamez üstleniyor. Hayek filmi, insanların kanıksadığı basit şeylerde yoğun bir haz bulmayı anlatan yasak bir aşk hikâyesi olarak tanımlıyor. Çekimler doğduğu eyalet Veracruz’da ve Quintana Roo’da yapılıyor. Henüz bir gösterim tarihi belirlenmedi. Aksanının izleyicilere ne düşündüreceği kendisine söylendikten otuz yılı aşkın süre sonra, izleyiciye ne göstereceğine artık kendisi karar veriyor.