Stephen Chow, Şaolin Futbolu’nun gölgesinde kendi filmlerini yeniden çeken yönetmen

Stephen Chow

Photo: Kit Liew / CC BY 3.0, via Wikimedia Commons

Doğum	22 Haziran 1962 Hong Kong
Meslek	Oyuncu ve yönetmen
Tanınan işler	Kung Fu Sokağı, Shaolin Futbolu, Uzaylı Arkadaşım
Ödüller	Golden Horse Award for Best Supporting Actor · 2 Hong Kong Film Award for Best Film · Hong Kong Film Award for Best Director · Hong Kong Film Award for Best Actor · Golden Horse Award for Best Feature Film · Golden Horse Award for Best Director

Stephen Chow’un yüzü hâlâ afişte, ama kendisi filmde yok. Emei adlı hırçın bir kadın futbol takımını anlatan komedisi Kung Fu Soccer, Çin genelinde bir zamanlar Şaolin Futbolu‘nda forvete dönüşen gözden düşmüş bir kung fu ustasını oynayan adamın adıyla satıldı. Ekranda kramponları Zhang Xiaofei, Dilraba Dilmurat ve Lay Zhang giyiyor. Chow monitörün arkasında kalıyor. Seyirci bu markanın bedelini milyonlarca bilet alarak ödedi. Hong Kong ve Londra’daki eleştirmenler ise bu filmi daha önce izlediklerini, üstelik Chow’un ilk seferinde daha iyisini yaptığını yazdı.

Stephen Chow’u satın almaya devam eden bir seyirci ile onu tekrar etmekten başka ne yapacağını pek bilmiyor gibi görünen bir sinemacı arasındaki bu açıklık, kariyerinin bugünkü asıl sorusu. Aynı zamanda bir tersine dönüş. Çalışma hayatının büyük bölümünde seyircisinin önündeydi; seyirci ona ancak yıllar sonra yetişirdi.

Chow Sing-chi, Hong Kong’da büyüdü. 22 Haziran 1962’de bu şehirde dünyaya geldi; anne ve babası o yedi yaşındayken boşandı ve annesi Ling Po-yee onu ve iki kız kardeşini tek başına yetiştirdi. Dokuz yaşında izlediği bir Bruce Lee filmi ona ilk hayalini verdi. İkincisi yüzüne kapanan bir kapıdan geldi. Arkadaşı Tony Leung Chiu-wai ile birlikte TVB’nin oyunculuk kursuna başvurduklarında Leung kabul edildi, Chow geri çevrildi. Kursa daha sonraki bir dönemde, 1982’de girdi ve yaklaşık beş yıl boyunca çocuk programı 430 Space Shuttle‘ı sundu. Bu iş ona kamerayı yalnızca zamanlamayla tutmayı öğretti.

Sinema onu ciddi bir rolle buldu. Danny Lee’nin polisiye draması Final Justice‘ta canlandırdığı genç suçluyla 1988’de Altın At Ödülleri’nde en iyi yardımcı erkek oyuncu ödülünü kazandı; ertesi yıl The Justice of Life onu ilk kez Ng Man-tat ile buluşturdu. Ng, film film yanında duracak, her şeye katlanan o ezeli partner olacaktı. Ardından 1990’da All for the Winner geldi. O yıllarda Hong Kong perdelerini dolduran kumar gerilimlerinin parodisi olan film, bölge tarihinin o güne kadarki en büyük yerli gişe başarısına dönüştü. Üslubunun da bir adı oldu: Kantoncada saçmalık anlamına gelen mo lei tau. Kanton sokak konuşmasının ritmine yaslanan, kelime oyunlarının ve yüzü kıpırdamadan söylenen alakasız lafların makineli tüfek hızıyla aktığı bir komedi.

Kısa süre sonra jenerik dışında her şeyi yönetir hale geldi. Fight Back to School onu gizli görevli bir polis olarak bir liseye soktu; kostümlü fars Flirting Scholar‘da fiili yönetmen oydu. İlk resmi yönetmenlik jeneriği 1994’te, Lee Lik-chi ile birlikte yönettiği James Bond parodisi From Beijing with Love ile geldi.

Onu en iyi açıklayan film bir başarısızlıktı. Jeff Lau’nun yönettiği, Chow’un Maymun Kral’ı oynadığı, Batıya Yolculuk romanının iki bölümlük yorumu A Chinese Odyssey, 1995’te Hong Kong’da çakıldı ve yapım şirketi Choi Sing’in iflasa sürüklenmesinde payı oldu. Yıllar sonra Çin anakarasında yeniden keşfedildi; replikleri erken internet kültürünün hammaddesine dönüştü. Gecikmiş kanonlaşma o kadar eksiksizdi ki basın buna bir ad bile buldu: Stephen Chow fenomeni. Chow’un buradan çıkardığı ders, seyircisinin er ya da geç geleceği gibi görünüyor. Soru, onu bekleyecek kadar sağlam filmler kurup kuramayacağıydı.

1996 tarihli God of Cookery ile oyuncu olarak ciddiye alınmak için çırpınan bir figüranı anlatan 1999 yapımı King of Comedy, bugün en kişisel işleri gibi okunuyor. Şaolin Futbolu 2001’de yöntemi uluslararası arenaya taşıdı: Şaolin kung fusunu bilen kardeşler bir futbol takımı olarak yeniden doğuyordu. Chow, Hong Kong Film Ödülleri’nde en iyi film, en iyi yönetmen, en iyi erkek oyuncu ve en iyi yeni yönetmen ödüllerini aldı; film dünya genelinde 50 milyon doları aştı. Kung Fu Sokağı 2004’te daha da ileri gitti. 106 milyon dolardan fazla hasılat yaptı, Altın At’ta en iyi film ve en iyi yönetmen ödüllerini kazandı, Altın Küre ve BAFTA’da yabancı dilde film dalında aday gösterildi.

Sonra kadrajdan çıktı. Yoksul bir baba ile uzaylı bir oyuncağın 2008 tarihli hikâyesi CJ7, son rolü oldu. Anakara seyircisi için Mandarin Çincesiyle çalışan bir yönetmen olarak gücü belki daha da arttı: 2013’te Derek Kwok ile birlikte yönettiği Journey to the West: Conquering the Demons kısa bir süre için tüm zamanların en çok hasılat yapan Çin filmi oldu, The Mermaid ise 2016’da Çin gişesinin zirvesine yerleşti ve dünya genelinde 550 milyon doları geçti.

Daha az iç açıcı portre sektörün içinden geliyor. Aralarında Johnnie To’nun ve 2021’de hayatını kaybeden Ng Man-tat’ın da bulunduğu eski çalışma arkadaşları, farklı zamanlarda onu bencil ya da otoriter diye tanımladı; Wong Jing ve Sammo Hung ile de arası bozuldu. Komedisini keskin kılan kontrolün bir bedeli vardı ve bu bedeli meslektaşları ödedi. İkinci şikâyet daha yeni ve seyirciden geliyor. 2019’daki The New King of Comedy, kendi King of Comedy‘sinin yeniden çevrimiydi; Journey to the West: Conquering the Demons‘a bir devam filmi yazıp yapımcılığını üstlendi; 2024’e gelindiğinde Çin sosyal medyası onu kendi kataloğuyla geçinmekle suçluyordu. Chow bunu 2019’daki bir tanıtım etkinliğinde yarı yarıya kabul etmişti. “Benim zamanım geçti” demişti.

Özel hayatı kamuoyuna çoğunlukla bir mahkeme salonundan yansıdı. 2010’a kadar on yılı aşkın süre partneri olan Alice Yu Man-fung, 2012’de var olduğunu iddia ettiği sözlü bir kâr paylaşımı anlaşması nedeniyle ona dava açtı ve yaklaşık 80 milyon Hong Kong doları talep etti. Mahkeme 2021’de aleyhine karar verdi, karar temyizde de onandı.

Son dönem işleri iki hatta ilerledi. Chow 2024’te Douyin ile özel bir anlaşma imzalayarak 9527 etiketi altında mikrodizi üretmeye başladı; 9527, Flirting Scholar‘da canlandırdığı karakterin aldığı uşak numarası. İlki olan Golden Pigs and Jade Leaves, beş dakikalık bölümlerle bir internet dolandırıcılığı hikâyesi anlattı. Diğer hat Kung Fu Soccer‘dı. 2025’te Shenzhen’de 380 milyon yuanlık bütçeyle çekilen film, kariyerinin en pahalı yapımı. 11 Temmuz 2026’da Çin anakarasında vizyona girdi, ilk hafta sonunda 500 milyon yuan topladı ve Çin dijital platformlarına geçtiği ekim başında 2,3 milyar yuanı aşmıştı. South China Morning Post filme beş üzerinden iki yıldız verdi; Screen Daily modası geçmiş esprilerden ve özensiz özel efektlerden yakındı. Güney Kore’de ise adı Seul’deki bir kadın üniversitesini çağrıştıran, görünüşüne takıntılı hilekârlar olarak çizilen kurgusal rakip takım kamuoyunda tepki çekti.

Yeni bir film açıklanmış değil. Artık işe yarar soru, seyircinin Stephen Chow için salona gelip gelmeyeceği değil; Kung Fu Soccer buna ilk hafta sonunda cevap verdi. Soru, genç Chow’un tanımayacağı bir şey yapıp yapmayacağı. A Chinese Odyssey‘nin anlaşılması yıllar aldı. Kung Fu Soccer ise hemen anlaşıldı ve sorun belki de tam olarak bu.