Film İncelemeleri

Şey: Carpenter’ın Antarktika kabusu, sinema tarihinin en karanlık güvensizlik metaforu olmayı sürdürüyor

John Carpenter, 1982. Gişede başarısız olan, zamanla efsaneleşen türünün başyapıtı.
Martha O'Hara
Bizi Google'a ekleyin

Şey‘in açılış sahnesi bir kaosun habercisidir: Norveçli helikopterin patlayışı, Amerikalı araştırmacıların henüz neyle yüz yüze geldiğini kavrayamadan buz fırtınasının içinde kalışı. Bu ilk dakikalar izleyiciyi güvenilmez bir zeminin üstüne fırlatır ve film boyunca sağlam zemine kavuşma fırsatı tanımaz.

John Carpenter, Şey‘de paranoyayı saf bir anlatı aracına dönüştürür. Kurt Russell’ın MacReady’si, ekibinin her birinin düşman olabileceği ihtimaliyle liderlik etmeye çalışırken, tehdidin nereden geleceği sorusu yanıtsız kalır. Carpenter bu belirsizliği boşa harcamaz; şüphe yavaş yavaş karakterlerin arasına sızar ve izleyici en güvenli göründüğü anda bile rahatsız edilir.

YouTube video

Bu atmosferin taşıyıcı sütunu Rob Bottin’in canavar efektleridir. Kimyasallar, gıda ürünleri, kauçuk ve mekanik parçalardan oluşturulan bu efektler, dönüşüm sahnelerinde yalnızca iğrenme değil, derin bir varoluşsal tedirginlik yaratır: beden güvenilmez bir şeydir, insan görünümü ise geçici bir kılığa indirgenmiştir. Bottin ekibinin bilgisayar grafikleri olmaksızın ortaya koyduğu şey, dönemin sinema teknolojisinin sınırlarını zorlayan en etkileyici örneklerden biridir.

Oyunculuklar bu paranoyayı üstlenir. Russell’ın soğukkanlı ama kırılgan MacReady’si, Keith David’ın Childs’ıyla filmin son sahnesine dek süren bir gerilim hattı kurar. Her karakter şüpheyi farklı biçimlerde taşır ve bu çeşitlilik filmin atmosferik tutarlılığını güçlendirir. Wilford Brimley’nin Blair’i ise yavaş ve kaçınılmaz çöküşüyle filmin en rahatsız edici figürlerinden birini oluşturur.

Bununla birlikte, eleştirmenlerin haklı olarak işaret ettiği bir zayıflık bulunur: karakterlerin büyük bölümü yeterince derinleştirilmemiştir. Roger Ebert bu yüzeyselliği vurgulayarak filmin duygusal katmanının kısıtlandığını belirtti. Seyirci kurbanlarla duygusal bir bağ kuramadığında, gerilimin bir kısmı boşlukta asılı kalır.

Filmin en keskin sahnelerinden biri, MacReady’nin kan testiyle kimin insan olduğunu belirlemeye çalıştığı sekvanstır. Gerilimin bir sorgu odasının mantığıyla işlendiği bu sahne, her karakterin hem suçlayan hem de sanık konumunda olduğu, adaletin imkânsızlaştığı bir anı dondurur. Carpenter bu sahneyi soğuk bir ritimle yönetir; kesilip geçmek yerine orada kalır ve gerilimin yüzlerde, ellerde birikmesine izin verir.

Şey, uzaylı tehdidini alışılmış bir tür formülüne indirgemez. Asıl mesele, dışarıdan gelen bir tehlikeden çok, ortak bir düşman karşısında bile bir arada duramayan bir topluluğun portresidir. Carpenter bu karanlık önermeye bir kez bile çıkış yolu açmaz; son sahne, Childs ve MacReady’nin kim olduğu belirsizliğiyle kapanır. O son kare, filmin açılış sahnesindeki kaostan daha soğuktur: çünkü bu sefer tehdit dışarıdan değil, karşıdaki yüzden gelmektedir.

Şey, 25 Haziran 1982’de Universal Pictures tarafından yayımlandı ve ilk eleştiriler büyük ölçüde olumsuzdur: Bottin’in efektleri beğeni toplarken görsel ağırlığı ve karakterlerin yüzeyselliği eleştirildi. O yazın havasıyla da pek uyuşmuyordu; E.T. the Extra-Terrestrial gibi iyimser uzay filmleri gişelere egemenken, ekonomik bunalım içindeki bir izleyici kitlesinin Carpenter’ın nihilist tonuna yer bulması güçtü. Gişede yalnızca 19,6 milyon dolar hasılat yapan film, ilk gösteriminde hayal kırıklığı yarattı.

Sonraki yıllarda ev video ve televizyon yayınları sayesinde büyüyen bir izleyici kitlesine ulaşan Şey, şimdi korku ve bilim kurgu sinemasının köşe taşlarından biri olarak duruyor. Pek çok yönetmen bu filmin kendi sinema anlayışlarını biçimlendirdiğini açıkça söylemiştir; televizyon dizileri ve video oyunları defalarca bu filme gönderme yapmıştır. 2011’de bir ön filmle devam eden Şey, 2025’te Kongre Kütüphanesi tarafından kültürel, tarihsel ve estetik açıdan taşıdığı değer gerekçesiyle Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Film Sicili’ne alındı. Bu ilginin kırk yıl sonra hâlâ sürmesi tesadüf değil. Carpenter’ın asla yanıtlamadığı o son sahne, her yeni izleyişte aynı rahatsızlığı üretir; güvenin ne denli kırılgan olduğunu, bir topluluğun kendi içinde nasıl parçalanabileceğini görmek isteyenler için Şey kalıcı bir referans noktası olmaya devam ediyor.

Oyuncular

Fotoğraflar: The Movie Database (TMDB)

Etiketler: , , , , ,

Bizi Google'a ekleyin

Tartışma

S kadar yorum var.