Jay Duplass: Tesadüfen oyuncu olan yönetmen yeniden kamera arkasında

Jay Duplass

Photo: Colleen Sturtevant / CC BY 4.0, via Wikimedia Commons

Doğum	7 Mart 1973 New Orleans, Louisiana, United States
Meslek	Yönetmen ve oyuncu
Tanınan işler	Kağıttan Kentler, Acı Reçete, Prospect
Ödüller	Emmy (paylaşımlı) · SXSW Film Festival Audience (paylaşımlı)

Jay Duplass kariyerinin ilk yarısını kardeşi Mark’la film çekerek geçirdi; filmlerinde rol almak gibi bir planı yoktu. Derken bir akşam yemeğinde, kimsenin dolduramadığı bir rol için durmadan oyuncu önerdiğini duyan bir dizi sorumlusu ona rolü kendisinin oynamasını söyledi. Bugün izleyicilerin çoğunun tanıdığı Duplass, oyuncu kimliğiyle öne çıkıyor: Şeffaf’taki huzursuz oğul, The Chair’daki beceriksiz profesör ve Michelle Williams’ın terk ettiği koca, Dying for Sex’teki karakteri. Bu hafta Jessica Chastain’le başrollerini paylaştığı perili ev filmi Diğer Anne’de baba rolüyle sinemalarda; gelecek ay ise Peter Farrelly’nin I Play Rocky filminde, Rocky’nin yönetmeni John G. Avildsen’ı canlandırıyor.

Bu rol seçimi yerinde, çünkü Duplass’ın önündeki soru bir yönetmenin sorusu. Yönetmen olarak adının on yılı aşkın süre boyunca sessizliğe gömülmesinin ardından yeniden kamera arkasına geçti; üstelik bu kez jenerikte ilk defa kardeşinin adı yanında yok.

Duplass kardeşlerin büyüğü Jay, 7 Mart 1973’te New Orleans’ta Cynthia ve Lawrence Duplass’ın çocuğu olarak dünyaya geldi ve Katolik bir evde büyüdü. Jesuit High School’da okudu. Kardeşlerin kendi anlattıklarına göre çocukluklarını evdeki video kameranın arkasında geçirdiler. University of Texas at Austin’den mezun oldu ve üniversitenin lisansüstü film programına başladı; ancak bağımsız işler üretmek için birkaç ay içinde programdan ayrıldı. Film yapımında ölçütünü belirleyen filmin Coen kardeşlerin Raising Arizona’sı olduğunu söylüyor. Yazar Robert K. Elder’a, bu filmin “Mark’la benim film çekerken kendimizi daima ölçtüğümüz her şeyin kökü” olduğunu anlatmıştı.

Kardeşlerin ilk uzun metrajlı filmi The Puffy Chair, Ocak 2005’te Sundance Film Festivali’nde gösterildi ve iki ay sonra South by Southwest’te Seyirci Ödülü’nü kazandı. Bütçesinin yaklaşık 15.000 dolar olduğu bildirilen film, “mumblecore” etiketi altında anılan, düşük bütçeli ve diyalog ağırlıklı birkaç Amerikan filmiyle aynı grupta değerlendirildi; bu adı filmin yapımcıları seçmemişti. Jay daha sonra en zor kısmın “yıldız oyuncuların olmaması” olduğunu, bunun da alıcıların “filmin pazarlamasını nasıl yapacaklarını bilememeleri” anlamına geldiğini söyledi. Bir kulübede kalan dört oyuncuyu konu alan komedi-korku filmi Kese Kağıtlı Katil, 2008’de Sundance’te gösterildi ve filmin ardından alıcılar arasında bir teklif yarışı başladı.

Ardından daha büyük bütçeler geldi. 2010 yapımı Anneme Dokunma, John C. Reilly, Marisa Tomei ve Jonah Hill’i kardeşlerin gevşek, doğaçlamaya dayalı çalışma yönteminin içine soktu; Anasının Kuzusu da Jason Segel, Ed Helms, Susan Sarandon ve Judy Greer’le aynı yolu izledi. Rekabetçi iki kardeşi anlatan küçük ölçekli The Do-Deca-Pentathlon, bu dönemi 2012’de kapattı. Sonra televizyon geldi: Kardeşler HBO’yla genel bir anlaşma imzaladı ve Steve Zissis’le birlikte, Los Angeles’taki tek bir evin çatısı altında yaşayan evli bir çift, kadının kız kardeşi ve erkeğin en yakın arkadaşını konu alan komedi dizisi Togetherness’ı yarattı. Dizinin ilk bölümü yayınlandığı gece 427.000 izleyici çekmişti; HBO, 2016’da iki sezonun ardından diziyi iptal etti. Antoloji dizisi Room 104 ise 2017’den 2020’ye kadar aynı kanalda yayınlandı. Duplass Brothers Productions aracılığıyla, Oregon’daki Rajneeshpuram komününü anlatan Netflix belgesel dizisi Vahşi Kırların yürütücü yapımcılığını üstlendiler; yapım 2018’de En İyi Belgesel veya Kurgu Dışı Dizi dalında Emmy kazandı.

Oyunculuk kariyeri bütün bunlar sürerken başladı. O sırada Amazon için Şeffaf dizisinin oyuncu kadrosunu oluşturan Joey Soloway, ailesinin ebeveynlerinden biri trans kadın olarak açılan, plak yapımcısı oğul Josh Pfefferman’ı canlandırmasını istedi. Duplass daha önce başrolde yer almamıştı. Rol, dizinin ikinci sezonunda genişledi ve ona Critics’ Choice Television Award adaylığı getirdi. 2016’da Entertainment Tonight’a, “Oyuncuların orta yaşlarında yönetmenliğe geçmesi çok yaygındır,” dedi. “Başarılı bir yazar-yönetmenin oyunculuğa geçmesi ise çok alışılmadık bir şey.” Ardından başka roller geldi: Beatriz at Dinner, Landline, yönetmeni Lynn Shelton’la birlikte senaryosunu yazdığı Outside In, HBO’nun bankacılık draması Industry, Sandra Oh’la karşılıklı oynadığı Netflix kampüs komedisi The Chair ve Percy Jackson and the Olympians’ta Hades rolü.

Ucuz bir film tarzını saygın hâle getirip ardından bunun üzerine bir yapım şirketi kuran iki kardeşin hikâyesinin pürüzsüz anlatımı, bunun bedelini gözden kaçırıyor. Duplass Brothers Productions, onlarca film ve dizide yürütücü yapımcı olarak adını jeneriğe yazdırdı; ancak Jay, The Do-Deca-Pentathlon’dan sonra on yılı aşkın süre boyunca başka bir uzun metrajlı film yönetmedi. Mark olmadan çektiği ilk film The Baltimorons, 2025’te South by Southwest’te prömiyer yaptı ve eylülde IFC aracılığıyla gösterime girdi. Başrol oyuncusu Michael Strassner’la birlikte yazdığı film, ayıklığının henüz başındaki bir doğaçlama komedyeninin Noel arifesinde dişini kırmasını ve kendini Liz Larsen’ın canlandırdığı yaşlı bir diş hekiminin koltuğunda bulmasını anlatıyor. Eleştirmenler filmi sıcak ve komik buldu; bazılarıysa sığ olduğunu düşündü. Adam Cayton-Holland’ın kendi anı kitabı Tragedy Plus Time’dan uyarladığı See You When I See You, Ocak 2026’da Sundance’te eleştirmenleri daha da fazla karşı karşıya getirdi. TheWrap filmi Ordinary People’la karşılaştırırken The Film Stage, Duplass’ın temalarını koruduğunu ama çekiciliğinin büyük kısmını yitirdiğini; tanıdık notalara bastığını, ancak akortsuz çaldığını yazdı. Yanıtı merak edilen soru, yönetmenin oyuncuya yetişip yetişemediği.

Oyunculuk temposuysa düşmedi. Nisan 2025’te yayınlanan FX dizisi Dying for Sex’te, Michelle Williams’ın canlandırdığı karakterin ölümcül kanser teşhisi aldıktan sonra terk ettiği, iyi niyetli ama baskıcı koca Steve’i oynadı. Cooper Raiff ve Kaitlyn Dever’lı See You When I See You, Mart 2026’da South by Southwest’te gösterildi. Ağustosta Prime Video, Megan Park’ın adada geçen büyüme hikâyesi dizisi Sterling Point’i yayınladı; Duplass burada Ella Rubin ve Keen Ruffalo’nun canlandırdığı ikizlerin evlat edinen babası Steven rolünde. Rob Savage’ın Josh Malerman’ın Incidents Around the House adlı kitabından Blumhouse için uyarlayıp yönettiği Diğer Anne, 9 Ekim 2026’da Amerikan sinemalarında gösterime giriyor.

Kardeşler ortaklıklarını ve aralarındaki rekabeti, Mindy Kaling’in önsözüyle 2018’de Ballantine tarafından yayımlanan, denemelerden oluşan ortak anı kitapları Like Brothers’ta anlattı. Mark en başından beri filmlerinde rol almıştı; Jay’in oyunculuk kariyeri ise daha sonra ve tesadüfen başladı.

Eylül ayında Toronto Uluslararası Film Festivali’nde dünya prömiyerini yapan I Play Rocky, genç Sylvester Stallone rolünde Anthony Ippolito’yla birlikte, kasımda Amazon MGM Studios aracılığıyla sinemalara geliyor. Duplass filmde, Rocky’yi yönetmesiyle Oscar kazanan Avildsen’ı canlandırıyor. Şans eseri oyuncu olan yönetmen, bu filmde yalnızca bir dekor olan kameranın arkasında duracak; kendi yönettiği filmler ise izleyicisini bekleyecek.